تبلیغات
" دیباچه حقوقی " - خیارات
چهارشنبه 20 شهریور 1392

خیارات

   نوشته شده توسط: ندا ممبینی    نوع مطلب :خیارات ،

« خیار » یعنی اختیار داشتن  و یا به عبارت بهتر مفهوم خیار در حقوق مدنی ایران عبارت است از تسلط بر اضمحلال و زایل  نمودن اثر حاصل از عقد قرارداد و 10 نوع دارد  ، اساس ماده 396 قانون مدنی ایران است .

در زیر می پردازم به شرح انواع این اختیارات و ماده 396 قانون مدنی ایران .

خیارات عبارتند از : 1- خیار مجلس ؛ 2- خیار حیوان ؛ 3- خیار شرط  ؛ 4- خیار تاخیر ثمن ؛ 5- خیار رویت و تخلف وصف ؛ 6- خیار غبن ؛ 7- خیار عیب ؛ 8- خیار تدلیس ؛ 9- خیار تبعض صفقه ؛ 10- خیار تخلف  ؛  


1- خیار مجلس :

اختیاری است که به عقد بیع ( قرارداد خرید و فروش ) اختصاص دارد و تا طرفین معامله در جلسه معامله هستند ، اختیار فسخ معامله مذكور را دارند . البته با نظر به اینکه سقوط این شرط را در هنگام یا بعد از عقد شرط نکرده باشند  در واقع منظور از مجلس در این اصطلاح یك جا و مكان فیزیكی نیست ، بلكه با هم بودن طرفین قرارداد است  . در ماده 397 قانون مدنی شرایط آن توضیح داده شده است .

۲- خیار حیوان :

در این نوع خیار؛هنگامی که معامله در مورد حیوان باشدصدق می کند و مشتری تا ۳ روز از هنگام عقد قرارداد ،  اختیار فسخ معامله را دارد . البته با نظر به اینکه سقوط آن را شرط نکرده باشند و یا مشتری در حیوان تصرف نکرده باشد .

۳- خیار شرط :

این نوع خیار ؛ برحسب شرط است ، مانند شرط معین و مضبوط بودن مدت ، مشاوره و شخص خاص .

4- خیار تأخیر ثمن :

این اختیار ؛ یعنی اینکه پس از گذشت 3 روز از معامله ، فروشنده جنس فروخته شده را تحویل نداده باشد ( در مورد فروشنده )  و خریدار مبلغ را به طور کامل نپرداخته باشد ( در مورد خریدار )  ؛ در این صورت ، این اختیار و حق است که پس از گذشت 3 روز معامله ، هر یك از طرفین معامله كه اجحافی بشرح آنچه كه ذكر شد به وی روا داشته شده باشد ، معامله را فسخ کند .


5-  خیار رویت و تخلف وصف :

در این نوع خیار ؛ فروشنده و خریدار اگر کالایی را بدون دیدن و فقط به تعریف و تمجید ؛ خرید و فروش کنند ، اختیار فسخ معامله را دارند .

6- خیار غبن :

این نوع خیار ؛ یعنی خدعه و نیرنگ و فریفتن و گول زدن که در این صورت امکان فسخ معامله وجود دارد . غبن در لغت به معنای فریفتن و گول زدن است . در اصطلاح حقوقی عبارت است از زیانی که در اثر عدم تعادل بین عوض معامله و ارزشی که مورد معامله واقعاً دارا بوده به میزان فاحش به طرف معامله یعنی مغبون وارد شده است .

در قانون مدنی هم خیار غبن رادر ماده 416 اینگونه تعریف کرده است :

« هریک از متعاملین که در معامله غبن فاحش داشته باشد بعد از علم به غبن می تواند معامله را فسخ کند »

خیار غبن مختص یک طرف معامله نیست : در میان خیارات مندرج در قانون برخی از خیارات است كه تنها به یك طرف از معامله اختصاص دارد و برای طرف دیگر حق فسخ وجود ندارد ، مثلاً خیار تأخیر ثمن مخصوص بایع است و یا خیار حیوان فقط به مشتری اختصاص دارد. در مقابل خیاراتی هم وجود دارد كه برای هردو طرف معامله و عقد خیار موجود است مثلاً خیار مجلس و خیار غبن مختص یک طرف معامله نیست و شخص مغبون هرطرف که باشد با وجود شرائط مندرج در قانون برای او حق فسخ ایجاد می شود .

خیار غبن اختصاص به عقد بیع ندارد و در سایر عقود معین نیز حسب مقتضی و شرائط عقد ممکن است وجود داشته باشد ، مانند خیار غبن در اجاره که مورد اجاره با اجاره بهاء باهمدیگر سازگاری نداشته باشد .

خیار غبن در صورتی ثابت است که غبن فاحش باشد و توضیح بیشتر در این زمینه در جای خود خواهد آمد.

غبن دو نوع است فاحش و غیر فاحش و البته گاهی قسم دیگری که غبن اَفحَش باشد را هم به این تقسیم اضافه می کنند :

6-1-  غبن غیر فاحش :

در صورتیکه غبن عرفاً قابل مسامحه باشد،غبن غیر فاحش است . این ملاکی است که در قانون مدنی پیش بینی شده است .

6-2- غبن فاحش :

همانطوریکه از بیان قبل هم مشخص می شود غبن در صورتی فاحش است که عرفاً قابل مسامحه نباشد .

ملاک ایجاد خیار فسخ وجود غبن فاحش است و معیار اساسی در فاحش بودن غبن همانطور که در ماده 417 اصلاحی قانون مدنی ذکر شده است ، عدم تعادل ارزش تاحدی که از نظر عرف قابل مسامحه و چشم پوشی نباشد .

6-3- غبن افحش :

غبن افحش به صورتی اطلاق می شود که بیشتر از غبن فاحش و تفاوت به وضوح وروشنی مشاهده شود.

شرائط اثبات خیار غبن :

 عدم تعادل بین قیمت ها :

لازم است كه اولاً غبن موجود باشد یعنی بین قیمت معامله شده و قیمت اصلی تعادل نباشد وتفاوت قیمت وجود داشته باشد وگرنه از اول خیار غبن تصور ندارد امّا در اینكه این عدم تعادل به چه میزان باشد در جای خود مورد بحث قرار خواهد گرفت .

جهل به قیمت اصلی :

در صورتی خیار غبن ثابت است که شخص معامله کننده در هنگام معامله به قیمت اصلی جاهل باشد و نداند که قیمت اصلی به چه مقدار است .

خیار غبن در صورتی موجود می شود که مغبون حین معامله جاهل به قیمت عادله مبیع در بازار باشد و الا هرگاه عالم به قیمت عادله بوده ولی به جهتی از جهات به کمتر از آن معامله نموده شده باشد ، طبق ماده 418 قانون مدنی خیار فسخ معامله را نخواهد داشت . بنابراین هرگاه کسی در نتیجه اضطرار و پریشانی با علم به قیمت اصلی مال خود را چندین برابر کمتر از قیمت بفروشد ، نمی تواند باستناد به خیار غبن بیع را فسخ نماید .

 اسقاط ضمن عقد :

«خیار غبن را می توان ضمن عقد ساقط نمود ولی اگر مغبون بتواند اثبات كند كه منظور از اِسقاط غبن تفاوت قیمت تاحد مشخصی بوده در حالی كه تفاوت ارزش بیش از حد مورد نظر می باشد خیار غبن دوباره برای او ایجاد می گردد»

7- خیار عیب :

در این نوع خیار ؛ اگر خریدار بعد از معامله بفهمد که مورد معامله معیوب بوده ، مختار است در قبول کردن جنس ، گرفتن خسارت ( ارش ) یا فسخ معامله بر اساس این نوع خیار اقدام نماید .

8- خیار تدلیس :

در این نوع خیار ؛ اگر فروشنده صفت خوب و زیبایی را برای کالایش شرط کند یا اینکه مشتری بپندارد که با این شرط ، کالا بدون عیب و نقص است ( نشان دادن ظاهری زیبا و فریفتن ) ، مشتری اختیار دارد در قبول کردن یا فسخ معامله ، بر اساس این نوع خیار اقدام نماید .

9-  خیار تبعض صفقه :

در این نوع خیار ؛ اگر مشتری دو کالا را بخرد و بعداً معلوم شود که یکی از آن دو حق و مال دیگری است ،‌ اختیار دارد در فسخ یا قبول کردن قسمت صحیح معامله و گرفتن مابقی پول خود بر اساس این نوع خیار ( اختیار ) ، اقدام نماید .

10-  خیار تخلف شرط :

این نوع خیار ؛ یعنی اینکه در معامله ای شرطی بشود و بعداً این شرط برای شرط کننده ( فروشنده یا خریدار ) ،  سالم نماند و سرپیچی کند ، اختیار فسخ معامله توسط طرف زیان دیده وجود دارد . بخصوص اگر شریطی را یكی از طرفین باید انجام دهد و در مقابل طرف دیگر باید شرطهای دیگری را انجام دهد ، این اختیار می تواند كلیه شرطهای ثانوی طرف دیگر را نیز ، ملغی نماید و بنا به یك اصطلاح فقهی و حقوقی دیگر « ذهب شرط ، ذهب مشروط » . یعنی اگر شرط اولیه انجام نشده باشد ، تمام شروط ثانویه باطل است .

 

شرحهایی بیشتر در مورد خیارات

حق فسخ در عقود جائز امری نیست كه طرفین بایكدیگر شرط نمایند و یا مشروط به جهت و شرط خاصی در ضمن عقد باشد در صورتی كه خیار فسخ در عقود لازم امری است كه بنابه رضایت و توافق طرفین عقد یا به حكم قانون و بنا به موارد خاص پیش بینی می شود .

حق فسخ در عقود جائز مشروط به اثبات هیچ امری نیست و حق مزبور از حقوق مسلم طرفین عقد محسوب می شود كه هرگاه بخواهند می توانند عقد را فسخ كنند ( ماده 186 قانون مدنی ) ولی برای اعمال خیار فسخ در عقود لازم در اغلب موارد نیاز به اثبات علت فسخ می باشد . مثلاً در خیار غبن اثبات غبن توسط مغبون شرط اعمال خیار است ( مغبون یعنی كسی كه نیرنگ خورده است ) .

حق فسخ در عقد لازم ، به عنوان یكی از حقوق مالی در صورت فوت صاحب خیار به وارث منتقل می شود ( ماده 445 قانون مدنی) ولی در عقود جائزه اصولاً عقد با فوت یكی از طرفین خود بخود فسخ می شود چنانكه ماده 954 قانون مدنی مقرر می دارد :

« كلیه عقود جائزه بموت یا جنون احد طرفین منفسخ می شود و همچنین به سفه در مواردی كه رشد معتبر است »

خیارات در قانون مدنی در مبحث بیع ذكر گردیده است . این مطلب این توهم را ایجاد می كند كه خیارات مخصوص عقد بیع ( قرارداد خرید و فروش ) هستند ولی خیارات در بقیه عقود هم جاری می شوند ولی از میان خیارات بعضی از آنها مختص عقدبیع هست كه عبارت است از خیارمجلس ، خیار حیوان وخیار تأخیر ثمن در این باره ماده 456 قانون مدنی مقرر می دارد :

« تمام انواع خیاردر جمیع معاملات لازمه ممكن است موجود باشد ، مگر خیار مجلس و حیوان وتأخیر ثمن كه مخصوص بیع است ».

با توجه به اینكه خیارات در ماده 396 قانون مدنی ذكر گردیده ، ولی مواد دیگری از قانون مدنی خیارات دیگری را نام برده اند ؛ مثل ماده 380 قانون مدنی كه خیار تفلیس را ذكر كرده است :

« در صورتی كه مشتری مفلس شود و عین مبیع نزد او موجود باشد بایع حق استرداد آن را دارد و اگر مبیع هنوز تسلیم نشده باشد می تواند از تسلیم آن امتناع كند »

در برخی از خیارات اعمال حق فسخ باید بصورت فوری باشد و اگر در زمان معمول و معقول آن انجام نگیرد ، خود بخود ساقط می گردد مثلاً خیار عیب و خیار غبن كه از زمانی كه اطلاع به عیب و غبن پیدا شد ، باید فوراً آنرا اِعمال كند در ماده 435  درباره خیارعیب آمده است : « خیارعیب بعد از علم به آن فوری است » و در ماده 420 در باره خیار غبن آمده است : « خیار غبن بعد از علم به غبن فوری است » . در مقابل انواعی از خیارات است كه قید فوریت را ندارند ولی برای اعمال آن مدتی تعیین گردیده است كه اگر در آن مدت اعمال نگردد خود بخود ساقط می گردند .


برچسب ها: خیارات ، خیار مجلس ، خیار حیوان ، خیارشرط ، خیار تأخیر ثمن ، خیاررویت و تخلف وصف ، خیار غبن ،

How did the Achilles tendon get it's name?
پنجشنبه 16 شهریور 1396 04:11 ق.ظ
Hi there to all, how is all, I think every one is getting more
from this web site, and your views are pleasant in support of new
users.
http://georgiachy.wordpress.com/2015/07/01/hammer-toe-pain-after-surgery
چهارشنبه 18 مرداد 1396 10:24 ق.ظ
Howdy this is kinda of off topic but I was wanting to know if blogs use WYSIWYG editors or
if you have to manually code with HTML. I'm starting a blog soon but have no coding know-how so I wanted to get guidance from
someone with experience. Any help would be greatly appreciated!
Lisette
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 03:39 ب.ظ
Hello there! Do you use Twitter? I'd like to follow you if
that would be okay. I'm undoubtedly enjoying your blog and look forward
to new updates.
درج آگهی رایگان بدون محدودیت و نیاز به تایید مدیریت Vitrinu.ir
چهارشنبه 20 شهریور 1392 07:59 ب.ظ
درج آگهی رایگان بدون محدودیت و نیاز به تایید مدیریت http://Vitrinu.ir
هفت آسمان
چهارشنبه 20 شهریور 1392 05:25 ب.ظ
سلام دوست عزیز. وبلاگتان بسیار زیباست تبریک میگم . اگر براتون زحمتی نیست نام و لینک - هفت آسمان - را در لینک های بلاگ خود قرار بدید. با سپاس فراوان از شما
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر