تبلیغات
" دیباچه حقوقی " - تفسیر ماده 200 قانون مدنی
پنجشنبه 6 تیر 1392

تفسیر ماده 200 قانون مدنی

   نوشته شده توسط: ندا ممبینی    نوع مطلب :تفسیرماده 200 قانون مدنی ،

 تفسیر ماده 200 قانون مدنی


 چكیده
 

تدوین كنندگان قانون مدنی ایران جلد اول قانون مزبور را از دو منبع اساسی، یكی حقوق امامیه و دیگری قانون مدنی فرانسه اقتباس كردند و انصافاً در كار خود توفیق چشمگیری داشتند. تأثیر این دو منبع در قانون مدنی ما باعث شده تا مفسرین و اساتید حقوق در تفسیر بعضی مواد قانون مدنی دچار مشكل شوند و در نتیجه برای تفسیر بعضی از مواد از مراجعه مستقیم و دقیق به منابع حقوق اسلامی و حقوق فرانسه گریزی نباشد. از جمله شاخصترین موادی كه تجلی دو دیدگاه حقوق اسلامی و حقوق فرانسه در آنها مشهود است مواد 199 و مخصوصاً 200 قانون مدنی در باب اشتباه است كه بحثهای پیرامون آنها بعد از هفتاد و پنج سال كه از تصویب قانون مدنی میگذرد هنوز پایان نیافته است. اساتید حقوق در این باب تحقیقات گرانبهائی كرده و در كتابها و مقالات متعدد حقوقی در این باره اظهارنظرهای عالمانهای كردهاند. آنچه در این مقاله میآید نیز كوشش نوینی در تفسیر ماده 200 قانون مدنی با توجه به تحقیقات اساتید بزرگوار و با عنایت به منابع فقهی و اروپائی ذیربط است.

مقدمه
 

ماده 199 قانون مدنی میگوید:
«رضای حاصل در نتیجه اشتباه یا اكراه، موجب نفوذ معامله نیست.»
ماده 200 قانون مدنی مقرر می دارد:
«اشتباه وقتی موجب عدم نفوذ معامله است، كه مربوط به خود موضوع معامله باشد.»
ماده 201 قانون مزبور نیز چنین است:
«اشتباه در شخص طرف به صحت معامله خللی وارد نمی
آورد، مگر، در مواردی كه شخصیت طرف علت عمده عقد بوده باشد.»
این مواد كه در مبحث اول از شرایط اساسی صحت معامله با عنوان: «قصد طرفین و رضای آنها» آمده
اند، مواد اصلی در زمینه «اشتباه» در قانون مدنی ایرانند؛ ولی مواد منحصر نیستند و در جاهای دیگر از جمله در مبحث «خیارات» نیز احكامی درباره برخی اشتباهات آمده است. مواد 200 و 201 قانون مدنی از بحثانگیزترین مواد این قانون محسوب میشوند؛ به طوری كه در شرح و تفسیر این مواد نظریات مختلفی از سوی حقوقدانان عرضه شده است. همچنین در تفسیر كلمات و تعبیراتی كه در این مواد آمده، از جمله در «خود موضوع معامله»، «خلل» و «عدم نفوذ»، نظریات متفاوتی از سوی استادان حقوق ایران ابراز شده است. حتی بعضی اساتید صاحب نام در جایی از تألیفات خود، اشتباه موضوع ماده 200 ق.م. را موجب عدم نفوذ، و در جایی دیگر آن را موجب بطلان معامله دانستهاند؛ چنانكه مرحوم دكتر سید حسن امامی در جائی اشتباه را چنانچه در ماده مورد معامله باشد، موجب بطلان میداند (امامی 1371، ج1، ص 199)، ولی در جای دیگر از همان كتاب این اشتباه را موجب عدم نفوذ میشمارد (امامی، 1371، ج4، صص 42 و 50) آنچه در ذیل میآید، عرضه دیدگاهی دیگر در تفسیر این مواد است.
همان طور كه مشخص است، این دو ماده به اشتباه در مورد معامله و اشتباه در شخص طرف قرارداد پرداخته
اند. در حالی كه اشتباه، مصادیق دیگری نیز از جمله اشتباه در «علت قرارداد» و اشتباه در انگیزهها و دواعی نیز دارد. در این یادداشتها فقط ماده 200 قانون مدنی، یعنی «اشتباه در مورد معامله»؛ بررسی میشود، و بحث درباره دیگر اشتباهات به فرصتی دیگر موكول میگردد.
ماده 200 قانون مدنی، به طور مشخص درباره اشتباه در مورد معامله است. متن این ماده مجدداً ذكر می
شود.
«اشتباه وقتی موجب عدم نفوذ معامله است، كه مربوط به خود موضوع معامله باشد.»
ماده مزبور از بند اول ماده 1110 قانون مدنی فرانسه اقتباس، بلكه ترجمه شده است. این ماده مقرر می
دارد:
L` erreur n’est une cause de nullite` de la converntion que lirsqu’elle tombe sur la substance meme de la chose ui en est 1`objet.”
ترجمه متن فوق
الذكر، همان ماده 200 قانون مدنی است. در مواد 200 قانون مدنی ایران و 1110 قانون مدنی فرانسه، دو موضوع بحثانگیز وجود دارد؛ یكی «خود موضوع معامله»، و دیگری حكم ماده مزبور كه آیا بطلان است یا عدم نفوذ. درباره ماده 1110 قانون مدنی فرانسه، بحثهای زیادی درگرفته و دانشمندان حقوق و رویه قضایی فرانسه، نقطه نظرهای دقیق و جالب توجهی ارائه كردهاند. و از آنجا كه ماده 200 قانون مدنی ایران از ماده 1110 قانون مدنی فرانسه اقتباس شده است، تفسیر دقیق ماده 200 قانون مدنی ایران جز با اطلاع از این نقطه نظرها میسر نیست. بنابراین، ابتدا نظر حقوقدانان و رویه قضایی فرانسه را در تفسیر این ماده بررسی میكنیم، و سپس نظر حقوقدانان ایرانی و در نهایت نظر مورد انتخاب را میآوریم.

الف ـ حقوق فرانسه
 

در حقوق فرانسه در بیان كلمه «Substance» كه موضوع معامله باشد، نظریات گوناگونی گفته شده است كه به مهمترین آنها اشاره میشود.

1. نظریه نوعی «Theorie objective»
 

براساس این نظریه، منظور از كلمه یا تعبیر «Substance» مادهای است كه مورد معامله از آن ساخته شده است. مثلاً، اگر كسی ظرف مسی را به جای ظرف زرین یا سیمین خریداری كند، در خود موضوع معامله اشتباه كرده است. در حقوق رم نیز «Errore in substantio » به همین معنا بوده است. البته در حقوق رم تا پایان قرن دوم میلادی، تنها اشتباه در «هویت موضوع» (Erreur sur L1identite de L`object) و اشتباه در شخص طرف قرارداد را مؤثر میدانستند، ولی از اوایل قرن سوم به ابتكار دو حقوقدان رومی به نامهای پل «Paul» و اُلپین «Ulpien» اشتباه در «موضوع» را نیز نپذیرفتند؛ و منظورشان مادهای بود كه موضوع معامله از آن ساخته شده باشد.

2. نظریه «شخصی» « Theorie subjective»
 

این نظریه به وسیله «پوتیه» در حقوق قدیم فرانسه وارد شده است. طبق این نظریه، منظور از كلمه «Substance» وصفی است كه در نظر طرفین قرارداد، وصف اساسی بوده است. بنابراین، چنانچه طرفین قرارداد در وصف اساسی مورد معامله اشتباه كرده باشند، این اشتباه مؤثر است. بنابراین، ضرورتی ندارد كه اشتباه در جنس مورد معامله باشد به موجب این نظر چنانچه در ماده موضوع معامله اشتباهی صورت گرفته، ولی در وصف اساسی آن اشتباهی پیش نیامده باشد، خدشهای بر معامله وارد نمیآید. مثلاً، اگر كسی شمعدان عتیقهای را به عنوان شمعدان عتیقه بخرد و تصور كند كه جنس آن از نقره است، ولی معلوم شود كه جنس آن از مس است با آنكه در جنس موضوع معامله اشتباه شده، ولی چون در وصف اساسی آن كه عتیقه بودن و قدمت گلدان است اشتباهی صورت نگرفته است لذا معامله قابل ابطال نیست. یعنی در این فرض،اشتباه در ماده تأثیری در صحت قرارداد ندارد. ولی به عكس، اگر در جنس موضوع معامله اشتباهی صورت نگرفته ولی در وصف اساسی آن اشتباه شده باشد، این معامله مخدوش و قابل ابطال است؛ مثل اینكه اسب پیر را به جای اسب جوان بخرد یا تابلوی تقلیدی را به جای تابلوی اصلی خریداری كند.
نظریه شخصی تأثیر فراوانی در اندیشه حقوقدانان و رویه قضایی فرانسه بر جای نهاده و در میان حقوقدانان شهرت و اعتبار زیادی دارد. حتی می
توان گفت كه از حدود سال 1870 م، این نظریه در رویه قضایی فرانسه تثبیت شده است.
در ذیل به نمونه
ای از آراء اشاره میشود:
1. توانایی حیوان برای كاری كه مورد نظر خریدار بوده است، در رأی اول مارس 1899 شعبه عرایض دیوان كشور (سیرة 1899، بخش 1، ص 221) و در رأسی مورخ 27 آوریل 1953 م شعبه مدنی دیوان كشور (
Dalloz, 1953, P.440) وصف اساسی به شمار آمده است.
2. دادگاه استیناف رُن در رأی مورخ 17 ژوئن 1927 م خود اعلام كرد: « مسلماً رویه قضایی بر این است كه منظور از «خود موضوع» ضرورتاً عنصر مادی نیست، بلكه آن وصف معین است كه عامل اصلی اراده بوده است (گازت دوپاله، 1929، بخش 2، 396).
3. طبیعی بودن مروارید به موجب رأی 5 فوریه 1929 م شعبه عرایض دیوان كشور، وصف اساسی تلقی شده است (سیرة 1931، بخش 1، ص 130).
4. قدمت مالی كه به عنوان عتیقه خریداری شده نیز به موجب رأی 18 مارس 1931 م دادگاه لیون، وصف اساسی محسوب گردیده است (دالوز،1933 بخش 2، ص 25).
5. در بعضی آرا اصالت اثر نقاش به عنوان وصف اساسی تلقی شده و اشتباه در آن به عنوان اشتباه در «خود موضوع معامله» یا «
Substance meme» محسوب گردیده از جمله: رأی 22 فوریه 1950 م از دادگاه استیناف پاریس (دالوز 1950، بخش رویه قضایی، ص 249) و رأی 12 فوریه 1954 م از همان دادگاه دالوز 1954، بخش رویه قضایی، ص 338).
6. ارزش زراعی زمینی كه اجاره داده شده در رأی 4 مه 1956 م شعبه اجتماعی دیوان تمیز، به عنوان وصف اساسی محسوب شده است (ژوریس كلاسور ادواری، 1957، بخش 2، ش 9762).

3. نظریه مختلط یا نظریه وسط
 

این نظریه را دو شارح معروف قانون مدنی فرانسه یعنی «اُبری» (Aubry) و «رو» (Rau) انتخاب كرده، و گُدمه (Gaudemet, 1962, p.59) دانشمند دیگر حقوق فرانسه نیز از آن حمایت كرده است. به موجب این نظر، منظور از «Substance» نه تنها عنصر مادی مورد معامله است، بلكه شامل خصوصیاتی میشود كه تركیب آنها وضع و طبیعت خاص آن را در نظر عرف تشكیل میدهد و آن را از اشیایی كه از نوع دیگر هستند، جدا میكند. (Carbonnier, 1962, T, 4p.75)
همان طور كه ملاحظه می
شود، این نظر با نظریه «وصف اساسی مورد معامله» به هم نزدیكند، ولی آنچه كه این نظریه را از نظریه «وصف اساسی مورد معامله» جدا میكند معیار و ضابطه تلقی عرف است، نه فكر و نظر دو طرف قرارداد. به عقیده بعضی از استادان، این نظر در رویه قضایی فرانسه اثر داشته است و دادگاههای این كشور برای شناختن اوصاف اساسی مورد معامله، به تلقی عرف نیز توجه داشتهاند. (صفایی، 1375، ص 310).
در هر حال و براساس هر یك از نظریاتی كه گفته شد، چنانچه اشتباه در «خود موضوع معامله» باشد، از نظر حقوقدانان و دادگاههای فرانسه این اشتباه موجب «بطلان نسبی» (
Nullite relative) است. یعنی، معامله «Annulable» یا قابل ابطال است كه چیزی شبیه عدم نفوذ در حقوق اسلام و ایران به شمار میآید. اگر چه در متن ماده 1110، اصطلاح «Nullite» (بطلان) به كار رفته كه اعم از بطلان مطلق و بطلان نسبی است، ولی ماده 1117 قانون مدنی فرانسه با صراحت حكم اشتباه، اكراه و تدلیس را بطلان نسبی دانسته است:

La convention contractee par erreur, violence ou dol, n’est point nulle de plein droit; elle donne seulement lieu a nue action en nullite ou en rescision, dans les cas et de la maniere expliques a la section VII du chapitre V du present titre.” درباره بطلان مطلق، بطلان نسبی، عدم نفوذ و فسخ، در مباحث آینده توضیحاتی داده خواهد شد.

منبع:www.lawnet.ir


برچسب ها: ماده200قانون مدنی ، حقوق فرانسه ، نظریه نوعی ، نظریه شخصی ، نظریه وسط ،

levitra 20mg
پنجشنبه 19 مهر 1397 07:09 ق.ظ

Nicely put. Thank you.
buy levitra 10mg buy levitra 10mg generic levitra vardenafil 20mg vardenafil 20mg levitra 20 mg buy levitra 10mg levitra 10 mg kopen levitra prices levitra without a doctor prescription
buy cialis online safely
سه شنبه 10 مهر 1397 05:02 ق.ظ

Great data. Many thanks.
cialis alternative look here cialis cheap canada cialis generico postepay american pharmacy cialis free generic cialis interactions for cialis cialis y deporte only now cialis 20 mg cialis pills price each cialis farmacias guadalajara
Cialis prices
یکشنبه 8 مهر 1397 02:33 ق.ظ

Seriously lots of valuable information!
preis cialis 20mg schweiz generic cialis soft gels viagra cialis levitra click here to buy cialis if a woman takes a mans cialis i recommend cialis generico cialis coupons sublingual cialis online cialis 5mg cialis sicuro in linea
prescriptions from canada without
شنبه 31 شهریور 1397 04:56 ب.ظ

You made your point.
canada medication prices most reliable canadian pharmacies canadian pharmacies that ship to us canada viagra drugstore online shopping reviews canada online pharmacies surrey pharmacy canada reviews online pharmacies mexico canadian pharmacies-24h drugs for sale
http://eddrugsgeneric.com/
چهارشنبه 28 شهریور 1397 06:33 ب.ظ

Nicely put, Thanks a lot!
buy cialis online cialis lowest price cialis for sale cialis online napol generic cialis 20mg uk cialis efficacit import cialis cialis 5 effetti collaterali cialis sicuro in linea prix de cialis
http://eddrugsgeneric.com/
سه شنبه 27 شهریور 1397 03:24 ب.ظ

Regards! I appreciate this!
wow look it cialis mexico preis cialis 20mg schweiz cialis online holland cialis efficacit buy brand cialis cheap cialis generic availability cialis generika acquistare cialis internet cialis en 24 hora cialis 20 mg best price
viagravonline.com
پنجشنبه 15 شهریور 1397 03:41 ق.ظ

You definitely made your point!
generico cialis mexico cialis online nederland overnight cialis tadalafil prices on cialis 10 mg enter site very cheap cialis cialis taglich cialis generico in farmacia safe dosage for cialis cialis generico postepay cialis cost
http://canadianpharmacyies.com/
سه شنبه 13 شهریور 1397 07:32 ب.ظ

You've made your point very effectively..
online canadian discount pharmacies drugs for sale on internet online pharmacy canada medications buy canadian government approved pharmacies canada medication cost buy viagra online usa canadian pharmacies online prescriptions canada medication cost the best canadian online pharmacies
Buy cialis
دوشنبه 12 شهریور 1397 08:18 ب.ظ

Nicely put. Kudos.
opinioni cialis generico cilas overnight cialis tadalafil we recommend cialis info cialis coupons printable try it no rx cialis i recommend cialis generico cialis with 2 days delivery cialis generico lilly achat cialis en suisse
http://cialisvu.com/
دوشنبه 12 شهریور 1397 01:49 ق.ظ

Many thanks! I appreciate this.
cialis soft tabs for sale purchasing cialis on the internet non 5 mg cialis generici cialis 5 mg para diabeticos cialis reviews wow look it cialis mexico cialis cipla best buy acquisto online cialis cialis para que sirve american pharmacy cialis
http://cialisvonline.com/
یکشنبه 11 شهریور 1397 12:45 ب.ظ

Thanks! Quite a lot of data.

click now buy cialis brand cialis generika brand cialis generic cialis generique 5 mg cialis tablets canadian drugs generic cialis enter site natural cialis warnings for cialis canada discount drugs cialis how do cialis pills work
viagra from usa pharmacy
سه شنبه 23 مرداد 1397 03:18 ق.ظ

Valuable knowledge. Thanks a lot.
buy generic viagra uk buy viagra uk without prescription viagra online prices order viagra online without a prescription buy viagra pill cheap generic viagra online uk buy viagra where cheap generic viagra online pharmacy viagra pharmacy viagra online pharmacy viagra buy viagra without presc
http://withoutadoctorsprescriptions.com/cialis-without-a-doctors-prescription.html
دوشنبه 22 مرداد 1397 12:22 ق.ظ

Regards. Numerous information!

precios cialis peru where cheapest cialis cialis dosage recommendations buying cialis on internet we choice free trial of cialis cialis e hiv cilas tarif cialis france cialis 5 mg generic cialis 20mg tablets
Buy generic cialis
دوشنبه 7 خرداد 1397 02:42 ق.ظ

Awesome posts. Thanks!
cialis for daily use compare prices cialis uk where to buy cialis in ontario cialis generico postepay cialis 20 mg cut in half cialis therapie cialis qualitat weblink price cialis order cialis from india achat cialis en itali
Cialis generic
جمعه 7 اردیبهشت 1397 07:16 ب.ظ

Awesome posts. Many thanks!
cialis herbs cialis great britain generic low dose cialis precios cialis peru cialis price thailand cialis preise schweiz price cialis per pill import cialis cialis manufacturer coupon cialis lilly tadalafi
Viagra or viagra
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 04:43 ق.ظ

Terrific data. Thanks!
buy viagra low cost buy viagra with no prescription is it illegal to buy viagra online cheap viagra online usa buy viagra online india uk buy viagra buy viagra sample viagra online prices buy cheap viagra online without prescription buy viagra no prescription online
Buy cialis
جمعه 17 فروردین 1397 08:22 ب.ظ

You suggested this very well!
cialis side effects dangers cialis venta a domicilio cialis canadian drugs generic cialis at walmart cialis per paypa cialis vs viagra cialis baratos compran uk generic cialis 20mg tablets cialis for daily use cialis uk next day
Cialis 20 mg
یکشنبه 27 اسفند 1396 11:50 ب.ظ

Thank you! Quite a lot of postings!

cialis 20 mg cost we choice cialis pfizer india cialis australian price cialis bula cialis prezzo in linea basso how to buy cialis online usa cialis professional from usa cialis online prices for cialis 50mg tadalafil 20mg
foot issues
شنبه 25 شهریور 1396 06:26 ب.ظ
I just could not leave your web site prior to suggesting that
I extremely loved the usual information a person supply for your guests?
Is gonna be back frequently to investigate cross-check
new posts
dannaromeiro.weebly.com
چهارشنبه 18 مرداد 1396 12:24 ب.ظ
You need to be a part of a contest for one of the best blogs on the net.
I'm going to highly recommend this site!
BHW
شنبه 19 فروردین 1396 08:07 ق.ظ
I think this is among the most vital information for me.
And i'm glad studying your article. However should statement on few basic things, The site taste is
perfect, the articles is in point of fact great :
D. Good process, cheers
manicure
جمعه 18 فروردین 1396 11:24 ب.ظ
Hello would you mind letting me know which webhost you're using?
I've loaded your blog in 3 different internet browsers and I must say this blog loads a lot quicker then most.
Can you suggest a good internet hosting provider at a honest price?
Cheers, I appreciate it!
آرمان
یکشنبه 9 تیر 1392 01:49 ب.ظ
سلام سلام سلام

ممنون از حضور گرمت
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر