تبلیغات
" دیباچه حقوقی " - تفسیر ماده 200 قانون مدنی
پنجشنبه 6 تیر 1392

تفسیر ماده 200 قانون مدنی

   نوشته شده توسط: ندا ممبینی    نوع مطلب :تفسیرماده 200 قانون مدنی ،

 تفسیر ماده 200 قانون مدنی


 چكیده
 

تدوین كنندگان قانون مدنی ایران جلد اول قانون مزبور را از دو منبع اساسی، یكی حقوق امامیه و دیگری قانون مدنی فرانسه اقتباس كردند و انصافاً در كار خود توفیق چشمگیری داشتند. تأثیر این دو منبع در قانون مدنی ما باعث شده تا مفسرین و اساتید حقوق در تفسیر بعضی مواد قانون مدنی دچار مشكل شوند و در نتیجه برای تفسیر بعضی از مواد از مراجعه مستقیم و دقیق به منابع حقوق اسلامی و حقوق فرانسه گریزی نباشد. از جمله شاخصترین موادی كه تجلی دو دیدگاه حقوق اسلامی و حقوق فرانسه در آنها مشهود است مواد 199 و مخصوصاً 200 قانون مدنی در باب اشتباه است كه بحثهای پیرامون آنها بعد از هفتاد و پنج سال كه از تصویب قانون مدنی میگذرد هنوز پایان نیافته است. اساتید حقوق در این باب تحقیقات گرانبهائی كرده و در كتابها و مقالات متعدد حقوقی در این باره اظهارنظرهای عالمانهای كردهاند. آنچه در این مقاله میآید نیز كوشش نوینی در تفسیر ماده 200 قانون مدنی با توجه به تحقیقات اساتید بزرگوار و با عنایت به منابع فقهی و اروپائی ذیربط است.

مقدمه
 

ماده 199 قانون مدنی میگوید:
«رضای حاصل در نتیجه اشتباه یا اكراه، موجب نفوذ معامله نیست.»
ماده 200 قانون مدنی مقرر می دارد:
«اشتباه وقتی موجب عدم نفوذ معامله است، كه مربوط به خود موضوع معامله باشد.»
ماده 201 قانون مزبور نیز چنین است:
«اشتباه در شخص طرف به صحت معامله خللی وارد نمی
آورد، مگر، در مواردی كه شخصیت طرف علت عمده عقد بوده باشد.»
این مواد كه در مبحث اول از شرایط اساسی صحت معامله با عنوان: «قصد طرفین و رضای آنها» آمده
اند، مواد اصلی در زمینه «اشتباه» در قانون مدنی ایرانند؛ ولی مواد منحصر نیستند و در جاهای دیگر از جمله در مبحث «خیارات» نیز احكامی درباره برخی اشتباهات آمده است. مواد 200 و 201 قانون مدنی از بحثانگیزترین مواد این قانون محسوب میشوند؛ به طوری كه در شرح و تفسیر این مواد نظریات مختلفی از سوی حقوقدانان عرضه شده است. همچنین در تفسیر كلمات و تعبیراتی كه در این مواد آمده، از جمله در «خود موضوع معامله»، «خلل» و «عدم نفوذ»، نظریات متفاوتی از سوی استادان حقوق ایران ابراز شده است. حتی بعضی اساتید صاحب نام در جایی از تألیفات خود، اشتباه موضوع ماده 200 ق.م. را موجب عدم نفوذ، و در جایی دیگر آن را موجب بطلان معامله دانستهاند؛ چنانكه مرحوم دكتر سید حسن امامی در جائی اشتباه را چنانچه در ماده مورد معامله باشد، موجب بطلان میداند (امامی 1371، ج1، ص 199)، ولی در جای دیگر از همان كتاب این اشتباه را موجب عدم نفوذ میشمارد (امامی، 1371، ج4، صص 42 و 50) آنچه در ذیل میآید، عرضه دیدگاهی دیگر در تفسیر این مواد است.
همان طور كه مشخص است، این دو ماده به اشتباه در مورد معامله و اشتباه در شخص طرف قرارداد پرداخته
اند. در حالی كه اشتباه، مصادیق دیگری نیز از جمله اشتباه در «علت قرارداد» و اشتباه در انگیزهها و دواعی نیز دارد. در این یادداشتها فقط ماده 200 قانون مدنی، یعنی «اشتباه در مورد معامله»؛ بررسی میشود، و بحث درباره دیگر اشتباهات به فرصتی دیگر موكول میگردد.
ماده 200 قانون مدنی، به طور مشخص درباره اشتباه در مورد معامله است. متن این ماده مجدداً ذكر می
شود.
«اشتباه وقتی موجب عدم نفوذ معامله است، كه مربوط به خود موضوع معامله باشد.»
ماده مزبور از بند اول ماده 1110 قانون مدنی فرانسه اقتباس، بلكه ترجمه شده است. این ماده مقرر می
دارد:
L` erreur n’est une cause de nullite` de la converntion que lirsqu’elle tombe sur la substance meme de la chose ui en est 1`objet.”
ترجمه متن فوق
الذكر، همان ماده 200 قانون مدنی است. در مواد 200 قانون مدنی ایران و 1110 قانون مدنی فرانسه، دو موضوع بحثانگیز وجود دارد؛ یكی «خود موضوع معامله»، و دیگری حكم ماده مزبور كه آیا بطلان است یا عدم نفوذ. درباره ماده 1110 قانون مدنی فرانسه، بحثهای زیادی درگرفته و دانشمندان حقوق و رویه قضایی فرانسه، نقطه نظرهای دقیق و جالب توجهی ارائه كردهاند. و از آنجا كه ماده 200 قانون مدنی ایران از ماده 1110 قانون مدنی فرانسه اقتباس شده است، تفسیر دقیق ماده 200 قانون مدنی ایران جز با اطلاع از این نقطه نظرها میسر نیست. بنابراین، ابتدا نظر حقوقدانان و رویه قضایی فرانسه را در تفسیر این ماده بررسی میكنیم، و سپس نظر حقوقدانان ایرانی و در نهایت نظر مورد انتخاب را میآوریم.

الف ـ حقوق فرانسه
 

در حقوق فرانسه در بیان كلمه «Substance» كه موضوع معامله باشد، نظریات گوناگونی گفته شده است كه به مهمترین آنها اشاره میشود.

1. نظریه نوعی «Theorie objective»
 

براساس این نظریه، منظور از كلمه یا تعبیر «Substance» مادهای است كه مورد معامله از آن ساخته شده است. مثلاً، اگر كسی ظرف مسی را به جای ظرف زرین یا سیمین خریداری كند، در خود موضوع معامله اشتباه كرده است. در حقوق رم نیز «Errore in substantio » به همین معنا بوده است. البته در حقوق رم تا پایان قرن دوم میلادی، تنها اشتباه در «هویت موضوع» (Erreur sur L1identite de L`object) و اشتباه در شخص طرف قرارداد را مؤثر میدانستند، ولی از اوایل قرن سوم به ابتكار دو حقوقدان رومی به نامهای پل «Paul» و اُلپین «Ulpien» اشتباه در «موضوع» را نیز نپذیرفتند؛ و منظورشان مادهای بود كه موضوع معامله از آن ساخته شده باشد.

2. نظریه «شخصی» « Theorie subjective»
 

این نظریه به وسیله «پوتیه» در حقوق قدیم فرانسه وارد شده است. طبق این نظریه، منظور از كلمه «Substance» وصفی است كه در نظر طرفین قرارداد، وصف اساسی بوده است. بنابراین، چنانچه طرفین قرارداد در وصف اساسی مورد معامله اشتباه كرده باشند، این اشتباه مؤثر است. بنابراین، ضرورتی ندارد كه اشتباه در جنس مورد معامله باشد به موجب این نظر چنانچه در ماده موضوع معامله اشتباهی صورت گرفته، ولی در وصف اساسی آن اشتباهی پیش نیامده باشد، خدشهای بر معامله وارد نمیآید. مثلاً، اگر كسی شمعدان عتیقهای را به عنوان شمعدان عتیقه بخرد و تصور كند كه جنس آن از نقره است، ولی معلوم شود كه جنس آن از مس است با آنكه در جنس موضوع معامله اشتباه شده، ولی چون در وصف اساسی آن كه عتیقه بودن و قدمت گلدان است اشتباهی صورت نگرفته است لذا معامله قابل ابطال نیست. یعنی در این فرض،اشتباه در ماده تأثیری در صحت قرارداد ندارد. ولی به عكس، اگر در جنس موضوع معامله اشتباهی صورت نگرفته ولی در وصف اساسی آن اشتباه شده باشد، این معامله مخدوش و قابل ابطال است؛ مثل اینكه اسب پیر را به جای اسب جوان بخرد یا تابلوی تقلیدی را به جای تابلوی اصلی خریداری كند.
نظریه شخصی تأثیر فراوانی در اندیشه حقوقدانان و رویه قضایی فرانسه بر جای نهاده و در میان حقوقدانان شهرت و اعتبار زیادی دارد. حتی می
توان گفت كه از حدود سال 1870 م، این نظریه در رویه قضایی فرانسه تثبیت شده است.
در ذیل به نمونه
ای از آراء اشاره میشود:
1. توانایی حیوان برای كاری كه مورد نظر خریدار بوده است، در رأی اول مارس 1899 شعبه عرایض دیوان كشور (سیرة 1899، بخش 1، ص 221) و در رأسی مورخ 27 آوریل 1953 م شعبه مدنی دیوان كشور (
Dalloz, 1953, P.440) وصف اساسی به شمار آمده است.
2. دادگاه استیناف رُن در رأی مورخ 17 ژوئن 1927 م خود اعلام كرد: « مسلماً رویه قضایی بر این است كه منظور از «خود موضوع» ضرورتاً عنصر مادی نیست، بلكه آن وصف معین است كه عامل اصلی اراده بوده است (گازت دوپاله، 1929، بخش 2، 396).
3. طبیعی بودن مروارید به موجب رأی 5 فوریه 1929 م شعبه عرایض دیوان كشور، وصف اساسی تلقی شده است (سیرة 1931، بخش 1، ص 130).
4. قدمت مالی كه به عنوان عتیقه خریداری شده نیز به موجب رأی 18 مارس 1931 م دادگاه لیون، وصف اساسی محسوب گردیده است (دالوز،1933 بخش 2، ص 25).
5. در بعضی آرا اصالت اثر نقاش به عنوان وصف اساسی تلقی شده و اشتباه در آن به عنوان اشتباه در «خود موضوع معامله» یا «
Substance meme» محسوب گردیده از جمله: رأی 22 فوریه 1950 م از دادگاه استیناف پاریس (دالوز 1950، بخش رویه قضایی، ص 249) و رأی 12 فوریه 1954 م از همان دادگاه دالوز 1954، بخش رویه قضایی، ص 338).
6. ارزش زراعی زمینی كه اجاره داده شده در رأی 4 مه 1956 م شعبه اجتماعی دیوان تمیز، به عنوان وصف اساسی محسوب شده است (ژوریس كلاسور ادواری، 1957، بخش 2، ش 9762).

3. نظریه مختلط یا نظریه وسط
 

این نظریه را دو شارح معروف قانون مدنی فرانسه یعنی «اُبری» (Aubry) و «رو» (Rau) انتخاب كرده، و گُدمه (Gaudemet, 1962, p.59) دانشمند دیگر حقوق فرانسه نیز از آن حمایت كرده است. به موجب این نظر، منظور از «Substance» نه تنها عنصر مادی مورد معامله است، بلكه شامل خصوصیاتی میشود كه تركیب آنها وضع و طبیعت خاص آن را در نظر عرف تشكیل میدهد و آن را از اشیایی كه از نوع دیگر هستند، جدا میكند. (Carbonnier, 1962, T, 4p.75)
همان طور كه ملاحظه می
شود، این نظر با نظریه «وصف اساسی مورد معامله» به هم نزدیكند، ولی آنچه كه این نظریه را از نظریه «وصف اساسی مورد معامله» جدا میكند معیار و ضابطه تلقی عرف است، نه فكر و نظر دو طرف قرارداد. به عقیده بعضی از استادان، این نظر در رویه قضایی فرانسه اثر داشته است و دادگاههای این كشور برای شناختن اوصاف اساسی مورد معامله، به تلقی عرف نیز توجه داشتهاند. (صفایی، 1375، ص 310).
در هر حال و براساس هر یك از نظریاتی كه گفته شد، چنانچه اشتباه در «خود موضوع معامله» باشد، از نظر حقوقدانان و دادگاههای فرانسه این اشتباه موجب «بطلان نسبی» (
Nullite relative) است. یعنی، معامله «Annulable» یا قابل ابطال است كه چیزی شبیه عدم نفوذ در حقوق اسلام و ایران به شمار میآید. اگر چه در متن ماده 1110، اصطلاح «Nullite» (بطلان) به كار رفته كه اعم از بطلان مطلق و بطلان نسبی است، ولی ماده 1117 قانون مدنی فرانسه با صراحت حكم اشتباه، اكراه و تدلیس را بطلان نسبی دانسته است:

La convention contractee par erreur, violence ou dol, n’est point nulle de plein droit; elle donne seulement lieu a nue action en nullite ou en rescision, dans les cas et de la maniere expliques a la section VII du chapitre V du present titre.” درباره بطلان مطلق، بطلان نسبی، عدم نفوذ و فسخ، در مباحث آینده توضیحاتی داده خواهد شد.

منبع:www.lawnet.ir


برچسب ها: ماده200قانون مدنی ، حقوق فرانسه ، نظریه نوعی ، نظریه شخصی ، نظریه وسط ،

yzanielvscuba
سه شنبه 8 مرداد 1398 02:40 ب.ظ
qnfvocztieta cialis sales canada http://comebookmark.cf/story.php?title=want-healthy-skin-its-easy-with-these-tips#discuss - brand cialis from canadien pharmacyes viagra mail order <a href="http://mybookmarkingland.com/fashion/want-healthy-skin-its-easy-with-these-tips/">cialis canadian pharmacies</a>
jxanielexwnct
سه شنبه 4 تیر 1398 11:06 ق.ظ
syymvhwposxz what is the price of cialis in canada [url=http://canadacialisproviagra.com/]cialis at canadian pharmacy[/url] canadian cialis] <a href="http://canadaviagravscialis.com/">cheap cialis canada pharmacy</a>
http://ciavima.strikingly.com/
دوشنبه 3 تیر 1398 06:58 ق.ظ

Nicely put, Cheers.
cialis 20 mg effectiveness generic cialis at walmart cialis lilly tadalafi non 5 mg cialis generici wow cialis 20 where do you buy cialis click now buy cialis brand how to buy cialis online usa are there generic cialis generic for cialis
buy cialis online &8211; best price
یکشنبه 2 تیر 1398 02:59 ب.ظ

You said it very well.!
cialis generico en mexico cialis cuantos mg hay wow cialis 20 cialis dosage amounts cialis kaufen tadalafil prescription doctor cialis cialis great britain cialis from canada cialis great britain
click now cialis from canada
یکشنبه 2 تیر 1398 12:15 ق.ظ

Many thanks! Plenty of posts!

cialis qualitat free generic cialis we like it cialis soft gel prix de cialis cialis price thailand buy cialis online we choice free trial of cialis cialis side effects we use it 50 mg cialis dose cialis lowest price
Buy generic cialis
شنبه 1 تیر 1398 07:27 ق.ظ

Fantastic material. Many thanks.
cialis generisches kanada buy online cialis 5mg cialis usa cost online prescriptions cialis cialis price thailand buy generic cialis cialis efficacit cialis professional yohimbe cialis uk cialis generic tadalafil buy
http://worcacon.strikingly.com/
پنجشنبه 30 خرداد 1398 11:14 ب.ظ

Nicely put. Kudos.
cilas cialis australian price tadalafilo acquistare cialis internet cialis 5mg prix cialis side effects acquisto online cialis ou acheter du cialis pas cher tarif cialis france 200 cialis coupon
http://childcompjon.strikingly.com/
پنجشنبه 30 خرداد 1398 04:01 ق.ظ

Point very well considered..
callus buying cialis overnight when can i take another cialis estudios de cialis genricos cialis price in bangalore canadian drugs generic cialis cialis tablets for sale click now cialis from canada cialis farmacias guadalajara cialis 20 mg cost
http://deslantmont.strikingly.com/
چهارشنبه 29 خرداد 1398 12:09 ب.ظ

You said that terrifically.
opinioni cialis generico cialis wir preise cialis rezeptfrei sterreich canadian discount cialis preis cialis 20mg schweiz try it no rx cialis warnings for cialis cialis online napol female cialis no prescription order a sample of cialis
Cialis online
سه شنبه 28 خرداد 1398 07:44 ب.ظ

Cheers! Ample material.

order cialis from india cialis with 2 days delivery can i take cialis and ecstasy cialis 20 mg best price cialis generico milano cialis for daily use acheter du cialis a geneve cialis daily trusted tabled cialis softabs only best offers 100mg cialis
cialis coupon 20 mg
دوشنبه 27 خرداد 1398 09:43 ب.ظ

You mentioned this perfectly.
buy cialis online venta de cialis canada where do you buy cialis venta cialis en espaa achat cialis en europe cialis usa cost cialis online deutschland rx cialis para comprar prices for cialis 50mg cialis bula
Cialis generic
دوشنبه 27 خرداد 1398 06:57 ق.ظ

Fantastic material. Many thanks!
cialis official site il cialis quanto costa cialis y deporte cialis from canada cialis authentique suisse cialis tadalafil cialis 5 mg buy buy generic cialis prezzo cialis a buon mercato generic cialis pro
Cialis pills
یکشنبه 26 خرداد 1398 05:37 ب.ظ

Nicely put, Thanks.
cialis from canada cialis baratos compran uk cialis generico lilly cialis flussig prezzo cialis a buon mercato prezzo di cialis in bulgaria cialis for bph cheap cialis we recommend cialis info cialis 5 mg schweiz
Cialis pills
یکشنبه 26 خرداد 1398 02:58 ق.ظ

Appreciate it! Numerous write ups.

pastillas cialis y alcoho cialis en mexico precio trusted tabled cialis softabs cialis price in bangalore cialis generic generic cialis 20mg uk no prescription cialis cheap wow cialis 20 cialis dosage recommendations cialis 20mg prix en pharmacie
by cialis without prescription
شنبه 25 خرداد 1398 01:10 ب.ظ

Useful content. Many thanks!
generic cialis with dapoxetine acheter cialis meilleur pri cilas tadalafil generic rx cialis para comprar buy cialis uk no prescription comprar cialis navarr look here cialis cheap canada cialis professional yohimbe only best offers cialis use
http://sesreno.strikingly.com/
جمعه 24 خرداد 1398 10:58 ب.ظ

Whoa tons of very good tips.
cialis rezeptfrei cialis 5mg prix cialis generico online generic cialis 20mg tablets generic for cialis cialis dose 30mg how do cialis pills work cialis professional yohimbe cialis preise schweiz cialis alternative
http://nibbtisa.strikingly.com/
پنجشنبه 23 خرداد 1398 06:18 ب.ظ

Excellent data. Thanks.
cialis cuantos mg hay how much does a cialis cost generic cialis in vietnam cialis generique 5 mg buy brand cialis cheap cialis online deutschland cialis 50 mg soft tab cialis pills boards order cialis from india cialis 5 mg scheda tecnica
buy cialis paypal
پنجشنبه 23 خرداد 1398 04:55 ق.ظ

Lovely information. With thanks!
opinioni cialis generico generic low dose cialis cialis free trial buying brand cialis online cialis 100mg suppliers discount cialis pastillas cialis y alcoho cialis generic availability what is cialis cialis professional from usa
gfanielbsjeso
چهارشنبه 22 خرداد 1398 07:14 ب.ظ
xfvjutjqrewk viagra tablet <a href=http://northwestpharmacyc.com/>viagra</a> order generic viagra <a href="http://northwestpharmacyc.com/">wholesale cialis pill in canada</a>
cialis canadian/
Cialis 20 mg
چهارشنبه 22 خرداد 1398 02:56 ب.ظ

You reported this very well!
enter site very cheap cialis look here cialis cheap canada try it no rx cialis cialis tadalafil cialis 5 effetti collaterali online prescriptions cialis cialis lowest price generic cialis pro cialis for daily use cialis online
http://cialisvie.com/
دوشنبه 20 خرداد 1398 07:39 ق.ظ

Wow a lot of great facts!
only here cialis pills cialis generika cialis preise schweiz cialis for sale generic for cialis calis dose size of cialis cialis arginine interactio generic cialis soft gels look here cialis order on line
was ist besser als viagra
یکشنبه 19 خرداد 1398 03:40 ق.ظ

Everything is very open with a really clear description of the issues. It was really informative. Your website is very useful. Many thanks for sharing!
cialisvie.com
یکشنبه 19 خرداد 1398 01:43 ق.ظ

You said it perfectly.!
cialis lowest price cialis generique 5 mg cialis tablets australia recommended site cialis kanada costo in farmacia cialis get cheap cialis cialis online napol only now cialis 20 mg compare prices cialis uk cialis coupons
lobivon viagra
شنبه 18 خرداد 1398 11:17 ق.ظ

I love your blog.. very nice colors & theme. Did you create this website yourself or did you hire someone to do it for you? Plz answer back as I'm looking to design my own blog and would like to find out where u got this from. cheers
http://cialisvie.com/
جمعه 17 خرداد 1398 08:22 ب.ظ

Terrific data. Thanks!
buying cialis on internet buy cialis online cialis per paypa generic cialis levitra buy cialis online nz venta cialis en espaa cost of cialis cvs only best offers 100mg cialis generic cialis in vietnam cialis venta a domicilio
http://canadianpharmacyes.com/
چهارشنبه 21 فروردین 1398 04:23 ب.ظ

Info nicely taken..
canadian online pharmacies legitimate canada rx online pharmacy canada pharmacy near me canadian pharmacies online prescriptions buy viagra 25mg is trust pharmacy in canada legitimate best canadian mail order pharmacies canadianpharmacyusa24h canadian pharmacys
viagra dosage
شنبه 17 آذر 1397 11:45 ب.ظ
how long for liquid viagra to work viagra online what is price
of viagra in pakistan
Cialis pills
جمعه 16 آذر 1397 02:15 ق.ظ

Fantastic write ups. Kudos.
cialis billig 5 mg cialis coupon printable free cialis tadalafilo acheter cialis meilleur pri venta cialis en espaa cialis authentique suisse we like it cialis soft gel callus buy cialis uk no prescription
Buy cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 06:48 ق.ظ

Perfectly voiced indeed! .
we like it cialis price wow cialis 20 buying cialis on internet trusted tabled cialis softabs cialis generique 5 mg interactions for cialis cialis sans ordonnance cialis efficacit ou trouver cialis sur le net compare prices cialis uk
Cialis online
چهارشنبه 14 آذر 1397 12:37 ب.ظ

Tips very well used.!
canadian cialis cialis australia org we like it cialis price cialis savings card warnings for cialis buy cialis online nz cialis mit grapefruitsaft cialis name brand cheap india cialis 100mg cost 5 mg cialis pharmacie en ligne
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30