تبلیغات
" دیباچه حقوقی " - خیارات و احكام راجع به آن - بیع شرط و معاوضه مواد ۳۹۶ تا ۴۶۵ در اجاره و احكام آن مواد ۴۶۶ تا ۵۱۷

در خیارات و احكام راجعه به آن ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - رای وحدت رویه ۲۳ - ۲۶/۷/۱۳۴۴ : ( ( . . . در موضوع اختلاف رویه حاصل میان شعبه اول و شعبه دوم دیوان عالی كشور راجع به استحقاق یا عدم استحقاق مطالبه اجور در مدت خیار از طرف انتقال گیرنده در معامله حق استرداد نظر به ماده ( ۳۴ ) اصلاحی قانون ثبت مصوب مردادماه ۱۳۱۰ كه به موجب آن اصل وجه ثمن و اجور مال مورد معامله در مدت خیار متعلق حق انتقال گیرنده شناخته شده و نظر به ماده ( ۷۲۲ ) قانون آیین دادرسی مدنی كه به موجب آن در صورتی كه مال مورد معامله در تصرف انتقال گیرنده باشد انتقال دهنده در مدت تصرف حق اجرت المثل گیرنده ندارد رای شعبه دوم نتیجتا مورد تایید است . . . ) ) 
نظریه ۴۷۸۰/۷ - ۲۴/۶/۱۳۷۷ا . ح . ق : مواد قانون مدنی راجع به بیع از ماده ( ۳۳۸ ) الی ( ۴۶۳ ) ، هیچ یك نوع مذهب را از موجبات فسخ معامله ذكر نكرده و به علاوه طبق اصل ( ۲۰ ) قانون اساسی تمام افراد ملت ایران در مقابل قانون متساوی الحقوق هستند و قانونی كه معامله با غیرمسلمان را منع كند نیز تاكنون به تصویب نرسیده است . بنابراین رسیدگی و صدور حكم به فسخ معامله در چنین دعوایی مستند قانونی ندارد . 

فقره اول - در خیارات 
ماده ۳۹۶ - خیارات از قرار ذیلند : ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - رای اصراری ۱۲ - ۲۷/۲/۱۳۷۳ : بر دادنامه تجدیدنظرخواسته اشكال وارد است زیرا درست است كه در بند ۱۱ سند عادی مورخ ۲۲/۲/۱۳۶۸متداعیین كلیه خسارات را از خود ساقط كرده اند لكن در بند ۱۴سند مزبور با قید جمله ( چنانچه فروشنده در دفترخانه حاضر نشد و یا به هرنحوی از انحاء از انجام معامله استنكاف ورزد بایستی علاوه بر استرداد فوری دریافتی معادل همان مبلغ . . . به خریدار پرداخت نماید ) برای وی جعل خیارشده است و به عبارت دیگر اسقاط خیارات در بند ۱۱ به نحو عام بوده و بند ۱۴ ذكر خاص بعد از عام و استثنا از كل به عنوان جعل خیار در فاصله زمانی بین تاریخ بیع نامه مورخ ۲۲/۲/۱۳۶۸و تاریخ تنظیم سند در دفترخانه ۲۲/۳/۱۳۶۸در مجلس واحد و قبل از اجرا صیغه است و این استثنا منافاتی با كلیت مذكور در بند ۱۱ ندارد . بدیهی است با جعل و استفاده از این خیار و انصراف از معامله ولو بدون ادعای غبن ( به هرنحوی از انحاء ) و رد كل مبلغ دریافتی از ثمن معامله و معادل آن وسیله بایع به مشتری اساس بیع منهدم می شود و این معنی با جعل و تعیین وجه التزام برای تحكیم بیع كه اساس استدلال دادگاه صادركننده رای تجدیدنظر خواسته است متفاوت است و مستفاد ازفتوای حضرت آیت الله العظمی گلپایگانی رضوان الله علیه در پاسخ استفتایی كه از معظم له درمورد شده است مویدهمین معنی است بنابه مراتب باتوجه به بند ۱۴ سند عادی فوق الذكر و اینكه تجدیدنظر خواه با استفاده از خیار مزبورانصراف خود را از معامله اعلام و از تنظیم سند رسمی خودداری كرده است معامله موضوع سند مورخ ۲۲/۲/۱۳۶۸فسخ شده تلقی و رای دادگاه كه مغایر مطالب مذكور در بالا است نقض می شود . 
نظریه ۲۳۵۴/۷ - ۶/۴/۱۳۷۹ ا . ح . ق : معمولا در اسناد رسمی مربوط به معاملات قطعی ، اسقاط كافه خیارات قیدمی شود و طرفین آن را امضا می كنند ، اگر سندی دارای چنین عبارتی باشد و طرفین آن را امضا كرده باشند كلیه خیارات من جمله خیار مجلس ساقط خواهد بود . درصورتی كه چنین عبارتی قید نشده باشد ، چون خیار مجلس تا زمانی است كه متعاملین از هم جدا نشده اند با خروج خریدار از دفترخانه و ترك آن محل افتراق حاصل گردیده است خیار مجلس ساقط است 

ادامه ماده ۳۹۶ 
۱ - خیار مجلس . 
۲ - خیار حیوان . 
۳ - خیار شرط . 
۴ - خیار تاخیر ثمن . 
۵ - خیار رویت و تخلف وصف . 
۶ - خیار غبن . 
۷ - خیار عیب . 
۸ - خیار تدلیس . 
۹ - خیار تبعض صفقه . 
۱۰ - خیار تخلف شرط . 

اول - در خیار مجلس 
ماده ۳۹۷ - هر یك از متبایعین بعد از عقد فی المجلس و مادام كه متفرق نشده اند اختیار فسخ معامله را دارند . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - نظریه ۲۳۴۵/۷ - ۶/۴/۱۳۷۹ ا . ح . ق : در صورت قید پاسقاط كافه خیارات ، كلیه خیارات من جمله خیارمجلس ساقط خواهد بود . . . . خیار مجلس تا زمانی است كه متعاملین از هم جدا نشده اند و با خروج خریدار از دفترخانه و ترك آن محل افتراق حاصل گردیده و خیار مجلس ساقط است 

دوم - در خیار حیوان 
ماده ۳۹۸ - اگر مبیع حیوان باشد مشتری تا سه روز از حین عقد اختیار فسخ معامله را دارد . 

سوم - در خیار شرط 
ماده ۳۹۹ - در عقد بیع ممكن است شرط شود كه در مدت معین برای بایع یا مشتری یا هر دو یاشخص خارجی اختیار فسخ معامله باشد . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - رای اصراری ۲۶ - ۹/۸/۱۳۷۴ : ( ( . . . با لحاظ محتویات پرونده و عبارت ذیل قولنامه بدین شرح > هرگاه یكی ازطرفین قرارداد از مورد معامله عدول كند چك دویست هزارتومانی طرف به نفع طرف دیگر قابل پرداخت است وطرفین حق هیچ گونه اعتراضی نخواهند داشت . استدلال دادگاه بر عدم قبول حق عدول به عنوان حق خیار ، با شرطمذكور در قولنامه مغایر است . . . ) ) 
رای اصراری ۹ - ۹/۴/۱۳۷۱ردیف۷۰/۷۸ : اعتراض تجدیدنظرخواهان موجه نیست زیرا مندرجات مستند دعوی دایر به تحویل آپارتمان به تجدیدنظرخوانده و اخذ مبالغی بابت ثمن معامله و تعهد تجدیدنظرخواهان به تفكیك آپارتمان و تنظیم سند انتقال رسمی در دفترخانه من حیث المجموع دلالت بر وقوع عقد بیع دارد و برای تجدیدنظرخواهان شرطی برای فسخ معامله پیش بینی نشده است . 
به رای اصراری ۳۱ - ۳۰/۸/۱۳۷۴ ردیف ۷۴/۲۸مندرج در پاورقی ماده ۳۶۲ نیز مراجعه شود . 
نظریه ۹۸۳/۷ - ۲۶/۳/۱۳۷۰ ا . ح . ق : ( ( وجود خیار فسخ در مدت عمر فروشنده در عقد بیع مدت دار محسوب ومشمول ماده ( ۳۹۹ ) قانون مدنی است ) ) . 

ماده ۴۰۰ - اگر ابتدای مدت خیار ذكر نشده باشد ابتدای آن از تاریخ عقد محسوب است والاتابع قرارداد متعاملین است . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - نظریه ۲۹۰/۷ - ۲۲/۲/۱۳۷۶ا . ح . ق : ( ( در صورت احراز صحت بیع نامه ، تاریخ تنظیم سند ، آغاز خیار شرط وموعد حضور در دفترخانه پایان خیار شرط محسوب می شود . . . اما اگر در قرارداد مهلتی برای استفاده از خیار شرط ویا مهلت معینی برای مراجعه به دفترخانه و تنظیم سند رسمی معین نشده باشد دراین صورت طبق مفاد ماده ( ۴۰۱ ) قانون مدنی هم شرط خیار و هم بیع باطل خواهد بود . اگر سند تنظیمی قولنامه و قرارداد بیع در آینده باشد موردمشمول ماده ( ۱۰ ) قانون مدنی بوده و احكام بیع و خیارات درآن مورد جاری نیست و توافق طرفین معتبر است . ) ) . 

ماده ۴۰۱ - اگر برای خیار شرط مدت معین نشده باشد هم شرط خیار و هم بیع باطل است . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - به زیر نویس ماده ۳۹۹ مراجعه شود . 

چهارم - در خیار تاخیر ثمن 
ماده ۴۰۲ - هرگاه مبیع عین خارجی و یا در حكم آن بوده و برای تادیه ثمن یا تسلیم مبیع بین متبایعین اجلی معین نشده باشد اگر سه روز از تاریخ بیع بگذرد و در این مدت نه بایع مبیع را تسلیم مشتری نماید و نه مشتری تمام ثمن را به بایع بدهد بایع مختار در فسخ معامله می شود . 

ماده ۴۰۳ - اگر بایع به نحوی از انحاء مطالبه ثمن نماید و به قراین معلوم گردد كه مقصود التزام به بیع بوده است خیار او ساقط خواهد شد . 

ماده ۴۰۴ - هرگاه بایع در ظرف سه روز از تاریخ بیع تمام مبیع را تسلیم مشتری كند یا مشتری تمام ثمن را به بایع بدهد دیگر برای بایع اختیار فسخ نخواهد بود ( ۱ ) اگر چه ثانیا به نحوی از انحاءمبیع به بایع و ثمن به مشتری برگشته باشد . ( ۲ ) 
زیرنویس : 
۱ - رای اصراری ۷ - ۲۶/۳/۱۳۷۱ردیف۷۰/۶۱ : نظربه اینكه دادگاه براساس مندرجات سند مدرك دعوی مورخ ۱۲/۹/۱۳۶۴ و اظهارات متداعیین درجریان رسیدگی قضایی وقوع عقد بیع و صحت آن را احراز نموده و مبیع درهمان زمان تحویل مشتری بوده و قسمتی از ثمن معامله هم به بایع تسلیم گردیده است ، لذا بایع بر طبق صدر ماده ۴۰۴ق . م . از جهت عدم وصول بقیه ثمن معامله حق فسخ معامله را نداشته ( است ) . 
۲ - به پاورقی های مواد ۳۹۹ الی ۴۰۱ مراجعه شود . 

ماده ۴۰۵ - اگر مشتری ثمن را حاضر كرد كه بدهد و بایع از اخذ آن امتناع نمود خیار فسخ نخواهد داشت . 

ماده ۴۰۶ - خیار تاخیر مخصوص بایع است و برای مشتری از جهت تاخیر در تسلیم مبیع این اختیار نمی باشد . 

ماده ۴۰۷ - تسلیم بعض ثمن یا دادن آن به كسی كه حق قبض ندارد خیار بایع را ساقط نمی كند . 

ماده ۴۰۸ - اگر مشتری برای ثمن ضامن بدهد یا بایع ثمن را حواله دهد بعد از تحقق حواله خیار تاخیر ساقط می شود . 

ماده ۴۰۹ - هرگاه مبیع از چیزهایی باشد كه در كمتر ازسه روز فاسد و یاكم قیمت می شودابتدای خیار از زمانی است كه مبیع مشرف به فساد یا كسر قیمت می گردد . 

پنجم - در خیار رویت و تخلف وصف 
ماده ۴۱۰ - هرگاه كسی مالی را ندیده و آن را فقط به وصف بخرد بعد ازدیدن اگر دارای اوصافی كه ذكر شده است نباشد مختار می شود كه بیع را فسخ كند یا به همان نحو كه هست قبول نماید . 

ماده ۴۱۱ - اگر بایع مبیع را ندیده ولی مشتری آن را دیده باشد و مبیع غیر اوصافی كه ذكر شده است دارا باشد فقط بایع خیار فسخ خواهد داشت . 

ماده ۴۱۲ - هرگاه مشتری بعضی از مبیع را دیده و بعض دیگر را به وصف یا از روی نمونه خریده باشدوآن بعض مطابق وصف یانمونه نباشدمی تواندتمام مبیع راردكندیاتمام آن راقبول نماید . 

ماده ۴۱۳ - هرگاه یكی از متبایعین مالی را سابقا دیده و به اعتماد رویت سابق معامله كند و بعداز رویت معلوم شود كه مال مزبور اوصاف سابقه را ندارد اختیار فسخ خواهد داشت . 

ماده ۴۱۴ - در بیع كلی خیار رویت نیست و بایع باید جنسی بدهد كه مطابق با اوصاف مقرره بین طرفین باشد . 

ماده ۴۱۵ - خیار رویت و تخلف وصف بعد از رویت فوری است . 

ششم - در خیار غبن 
ماده ۴۱۶ - هر یك از متعاملین كه در معامله غبن فاحش داشته باشد بعد از علم به غبن می تواند معامله را فسخ كند . 

ماده ۴۱۷ ( اصلاحی ۱۴/۸/۱۳۷۰ ) - غبن در صورتی فاحش است كه عرفا قابل مسامحه نباشد . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - ماده ۴۱۷ مصوب - ۱۸/۲/۱۳۰۷اگر غبن به مقدار خمس قیمت یا بیشتر باشد فاحش است ودركمتر ازمقدارمزبور درصورتی فاحش است كه عرفا قابل مسامحه نباشد . 
ماده ۴۱۷ ( اصلاحی ۸/۱۰/۱۳۶۱ ) – ( ( غبن درصورتی فاحش است كه عرفا قابل مسامحه نباشد . ) ) 

ماده ۴۱۸ - اگرمغبون درحین معامله عالم به قیمت عادله بوده است خیار فسخ نخواهد داشت . 

ماده ۴۱۹ - در تعیین مقدار غبن شرایط معامله نیز باید منظور گردد . 

ماده ۴۲۰ - خیار غبن بعد از علم به غبن فوری است . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - نظریه ۶۱۲۸/۷ - ۳۰/۸/۱۳۷۲ا . ح . ق : فوریت موردنظر در ماده ( ۴۲۰ ) قانون مدنی همزمان با علم به آن است و چنانچه فردی بعد از مدت طولانی از انجام معامله علم به غبن پیدا كند و فی الفور اقدام به استفاده از خیاربنماید و اسباب وقفه را نیز بتواند در دادگاه ثابت نماید ، این ترتیب منافاتی با روح ماده موردنظر ندارد . 

ماده ۴۲۱ - اگر كسی كه طرف خود را مغبون كرده است تفاوت قیمت را بدهد خیار غبن ساقطنمی شود مگر اینكه مغبون به اخذ تفاوت قیمت راضی گردد . 

هفتم - در خیار عیب 
ماده ۴۲۲ - اگر بعد از معامله ظاهر شود كه مبیع معیوب بوده مشتری مختار است درقبول معیوب یا اخذ ارش یا فسخ معامله . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - نظریه ۵۶۸۶/۷ - ۱۱/۸/۱۳۷۸ ا . ح . ق : در خصوص عدم صدور پروانه ساختمان به علت كاربری غیرمسكونی ، با عنایت به اینكه عدم تحقق غرض خریدار كاشف از عیب مبیع نیست حق فسخ معامله برای خریدارمحقق به نظر نمی رسد . 

ماده ۴۲۳ - خیار عیب وقتی برای مشتری ثابت می شود كه عیب مخفی و موجود در حین عقدباشد . 

ماده ۴۲۴ - عیب وقتی مخفی محسوب است كه مشتری در زمان بیع عالم به آن نبوده است اعم از اینكه این عدم علم ناشی از آن باشد كه عیب واقعا مستور بوده است یا اینكه ظاهر بوده ولی مشتری ملتفت آن نشده است . 

ماده ۴۲۵ - عیبی كه بعد از بیع و قبل از قبض در مبیع حادث شود در حكم عیب سابق است . 

ماده ۴۲۶ - تشخیص عیب بر حسب عرف و عادت می شود و بنابراین ممكن است بر حسب ازمنه و امكنه مختلف شود . 

ماده ۴۲۷ - اگر در مورد ظهور عیب مشتری اختیار ارش كند تفاوتی كه باید به او داده شود به طریق ذیل معین می گردد : 
قیمت حقیقی مبیع در حال بی عیبی و قیمت حقیقی آن در حال معیوبی به توسط اهل خبره معین می شود . اگر قیمت آن در حال بی عیبی مساوی با قیمتی باشد كه در زمان بیع بین طرفین مقررشده است تفاوت بین این قیمت و قیمت مبیع در حال معیوبی مقدار ارش خواهد بود . و اگر قیمت مبیع در حال بی عیبی كمتر یا زیادتر از ثمن معامله باشد نسبت بین قیمت مبیع در حال معیوبی وقیمت آن در حال بی عیبی معین شده و بایع باید از ثمن مقرر به همان نسبت نگاه داشته وبقیه را به عنوان ارش به مشتری رد كند . 

ماده ۴۲۸ - در صورت اختلاف بین اهل خبره حد وسط قیمتها معتبر است . 

ماده ۴۲۹ - در موارد ذیل مشتری نمی تواند بیع را فسخ كند و فقط می تواند ارش بگیرد : 
۱ - در صورت تلف شدن مبیع نزد مشتری یا منتقل كردن آن به غیر . 
۲ - در صورتی كه تغییری در مبیع پیدا شود اعم از اینكه تغییر به فعل مشتری باشد یا نه . 
۳ - در صورتی كه بعد از قبض مبیع عیب دیگری در آن حادث شود مگر اینكه در زمان خیارمختص به مشتری حادث شده باشد كه در این صورت مانع از فسخ و رد نیست . 

ماده ۴۳۰ - اگرعیب حادث بعد از قبض درنتیجه عیب قدیم باشد مشتری حق رد را نیزخواهد داشت . 

ماده ۴۳۱ - در صورتی كه در یك عقد چند چیز فروخته شود بدون اینكه قیمت هر یك علی حده معین شده باشد و بعضی از آنها معیوب درآید مشتری باید تمام آن را رد كند و ثمن رامسترد دارد یا تمام را نگاه دارد وارش بگیرد و تبعیض نمی تواند بكند مگر به رضای بایع . 

ماده ۴۳۲ - در صورتی كه در یك عقد بایع یك نفر و مشتری متعدد باشد و در مبیع عیبی ظاهرشود یكی از مشتریها نمی تواند سهم خود را به تنهایی رد كند و دیگری سهم خود را نگاه دارد مگر بارضای بایع و بنابراین اگر در ردمبیع اتفاق نكردند فقط هر یك از آنها حق ارش خواهد داشت . 

ماده ۴۳۳ - اگر در یك عقد بایع متعدد باشد مشتری می تواند سهم یكی را رد و دیگری را بااخذ ارش قبول كند . 

ماده ۴۳۴ - اگر ظاهر شود كه مبیع معیوب اصلا مالیت و قیمت نداشته بیع باطل است و اگربعض مبیع قیمت نداشته باشد بیع نسبت به آن بعض باطل است و مشتری نسبت به باقی از جهت تبعض صفقه اختیار فسخ دارد . 

ماده ۴۳۵ - خیار عیب بعد از علم به آن فوری است . 

ماده ۴۳۶ - اگر بایع از عیوب مبیع تبری كرده باشد به اینكه عهده عیوب را از خود سلب كرده یابا تمام عیوب بفروشد مشتری در صورت ظهور عیب حق رجوع به بایع نخواهد داشت و اگر بایع ازعیب خاصی تبری كرده باشد فقط نسبت به همان عیب حق مراجعه ندارد . 

ماده ۴۳۷ - از حیث احكام عیب ثمن شخصی مثل مبیع شخصی است . 

هشتم - در خیار تدلیس 
ماده ۴۳۸ - تدلیس عبارت است از عملیاتی كه موجب فریب طرف معامله شود . 

ماده ۴۳۹ - اگر بایع تدلیس نموده باشد مشتری حق فسخ بیع را خواهد داشت و همچنین است بایع نسبت به ثمن شخصی درصورت تدلیس مشتری . 

ماده ۴۴۰ - خیار تدلیس بعد از علم به آن فوری است . 

نهم - در خیار تبعض صفقه 
ماده ۴۴۱ - خیار تبعض صفقه وقتی حاصل می شود كه عقد بیع نسبت به بعض مبیع به جهتی از جهات باطل باشد در این صورت مشتری حق خواهد داشت بیع را فسخ نماید یا به نسبت قسمتی كه بیع واقع شده است قبول كند و نسبت به قسمتی كه بیع باطل بوده است ثمن را استرداد كند . 

ماده ۴۴۲ - در مورد تبعض صفقه قسمتی از ثمن كه باید به مشتری برگردد به طریق ذیل حساب می شود : ( ۱ ) 
آن قسمت از مبیع كه به ملكیت مشتری قرار گرفته منفردا قیمت می شود و هر نسبتی كه بین قیمت مزبور و قیمتی كه مجموع مبیع در حال اجتماع دارد پیدا شود به همان نسبت از ثمن را بایع نگاه داشته و بقیه را باید به مشتری رد نماید . 
زیرنویس : 
۱ - رای اصراری ۲ - ۲/۲/۱۳۷۶ مندرج در زیرنویس ماده ۲۲۰ نیز مراجعه شود 

ماده ۴۴۳ - تبعض صفقه وقتی موجب خیار است كه مشتری در حین معامله عالم به آن نباشدولی در هر حال ثمن تقسیط می شود . 

دهم - در خیار تخلف شرط 
ماده ۴۴۴ - احكام خیار تخلف شرط به طوری است كه در مواد ۲۳۴ الی ۲۴۵ ذكر شده است . 

فقره دوم - در احكام خیارات به طور كلی 
ماده ۴۴۵ - هر یك از خیارات بعد از فوت منتقل به وراث می شود . 

ماده ۴۴۶ - خیار شرط ممكن است به قید مباشرت و اختصاص به شخص مشروطله قرار داده شود در این صورت منتقل به وراث نخواهد شد . 

ماده ۴۴۷ - هرگاه شرط خیار برای شخصی غیر از متعاملین شده باشد منتقل به ورثه نخواهدشد . 

ماده ۴۴۸ - سقوط تمام یا بعضی از خیارات را می توان در ضمن عقد شرط نمود . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - رای اصراری ۴ - ۲۲/۲/۱۳۶۶ردیف۶۴/۲۸ : به دلالت مندرجات سند رسمی ۶۲۶۷۴ كه در پرونده مورداستناد قرار گرفته است شش دانگ یك باب خانه ساخته شده در قطعه زمین پلاك شماره به بیع قطعی مورد معامله واقع شده و در سند انتقال مزبور تصریح گردیده كه طرفین معامله كلیه خیارات حتی غبن را گرچه افحش باشد ساقطنموده اند با این ترتیب دعوی خریدار به مفهوم استفاده از خیار برای مطالبه خسارت مسموع نبوده تا ارجاع به كارشناس مجوز و ضرورت داشته باشد بنابراین حكم فرجام خواسته مخدوش است 

ماده ۴۴۹ - فسخ به هر لفظ یا فعلی كه دلالت بر آن نماید حاصل می شود . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - نظریه ۵۹۵۴/۷ - ۵/۱۱/۱۳۷۰ ا . ح . ق : به موجب ماده ( ۴۴۹ ) قانون مدنی فسخ به هر لفظ یا فعلی كه دلالت برآن نماید حاصل می شود ، بنابراین از ماده فوق الذكر و ماده ( ۶۹ ) قانون ثبت اسناد و املاك كشور چنین استنباطمی گردد كه فسخ معامله باید به طرف اعلام شود و كسی كه مدعی فسخ معامله است ضرورت دارد كه اراده خود مبنی برفسخ معامله را به طرف دیگر معامله اعلام نماید 

ماده ۴۵۰ - تصرفاتی كه نوعا كاشف از رضای معامله باشد امضای فعلی است مثل آنكه مشتری كه خیار دارد با علم به خیار مبیع را بفروشد یا رهن بگذارد . 

ماده ۴۵۱ - تصرفاتی كه نوعا كاشف از به هم زدن معامله باشد فسخ فعلی است . 

ماده ۴۵۲ - اگر متعاملین هر دو خیار داشته باشند و یكی از آنها امضا كند و دیگری فسخ نمایدمعامله منفسخ می شود . 

ماده ۴۵۳ - در خیار مجلس و حیوان و شرط اگر مبیع بعد از تسلیم و در زمان خیار بایع یامتعاملین تلف یا ناقص شود بر عهده مشتری است و اگر خیار مختص مشتری باشد تلف یا نقص به عهده بایع است . 

ماده ۴۵۴ - هرگاه مشتری مبیع را اجاره داده باشد و بیع فسخ شود اجاره باطل نمی شود مگراینكه عدم تصرفات ناقله در عین و منفعت بر مشتری صریحا یا ضمنا شرط شده باشد كه در این صورت اجاره باطل است . 

ماده ۴۵۵ - اگر پس از عقد بیع مشتری تمام یا قسمتی از مبیع را متعلق حق غیر قرار دهد مثل اینكه نزد كسی رهن گذارد فسخ معامله موجب زوال حق شخص مزبور نخواهد شد مگر اینكه شرطخلاف شده باشد . 

ماده ۴۵۶ - تمام انواع خیار در جمیع معاملات لازمه ممكن است موجود باشد مگر خیارمجلس و حیوان و تاخیر ثمن كه مخصوص بیع است . 

ماده ۴۵۷ - هر بیع لازم است مگر اینكه یكی از خیارات در آن ثابت شود . 

فصل دوم - در بیع شرط ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - درخصوص بیع شرط یا ( ( معاملات با حق استرداد ) ) به مواد ( ۳۳ و ۳۴ ) ( اصلاحی ۱۳۵۱/۱۰/۱۸ ) و ۳۷ الی ۳۹قانون ثبت اسناد و املاك مراجعه ش . 

ماده ۴۵۸ - در عقد بیع متعاملین می توانند شرط نمایند كه هرگاه بایع در مدت معینی تمام مثل ثمن را به مشتری رد كند خیار فسخ معامله رانسبت به تمام مبیع داشته باشد و همچنین می توانند شرط كنند كه هرگاه بعض مثل ثمن را ردكرد خیار فسخ معامله را نسبت به تمام یا بعض مبیع داشته باشد در هر حال حق خیار تابع قرارداد متعاملین خواهد بود و هرگاه نسبت به ثمن قیدتمام یا بعض نشده باشد خیار ثابت نخواهد بود مگر با ردتمام ثمن . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - از نظریه ۱۰۹۴۹/۷ - ۱۰/۱۲/۱۳۷۹ ا . ح . ق : . . . بیع شرطی یا معاملات یا حق استرداد معاملاتی است كه سبب انتقال قطعی ملك نمی شوند بلكه در امر مالكیت تا پایان مدت خیار تزلزل وجود دارد و حقوقدانان براین عقیده اند كه چون العقود تابعه للقصود . . . به جهت آن كه در جامعه ما عمومٹ در چنین معاملاتی قصد و اراده حقیقی به نقل و انتقال ملك وجود ندارد بلكه منظور اصلی همان گرفتن وام و دادن بهره است و این معامله وثیقه آن معامله است لذا آن را فاقدآثار نقل و انتقال می شناسند . . . . شورای نگهبان هم حسب نظریه شماره - ۴۸۹۸ - ۱۹/۹/۱۳۶۴ چنین اظهارنظر نموده است كه : در بیع شرط خیار و نحو آن كه پس از انقضای مدت و عدم اخذ به خیار و انتفای موضوع شرط مورد معامله ملك طلق مشتری است و بنابراین ترتیبات مقرر در ماده ( ۳۴ ) اصلاحی قانون ثبت مغایر با موازین شرعی است . 

ماده ۴۵۹ - در بیع شرط به مجرد عقد مبیع ملك مشتری می شود با قید خیار برای بایع . بنابراین اگر بایع به شرایطی كه بین او و مشتری برای استرداد مبیع مقرر شده است عمل ننماید بیع قطعی شده و مشتری مالك قطعی مبیع می گردد و اگر بالعكس بایع به شرایط مزبوره عمل نماید ومبیع را استرداد كند از حین فسخ مبیع مال بایع خواهد شد ولی نماآت و منافع حاصله از حین عقد تاحین فسخ مال مشتری است . 

ماده ۴۶۰ - در بیع شرط مشتری نمی تواند در مبیع تصرفی كه منافی خیار باشد از قبیل نقل وانتقال و غیره بنماید . 

ماده ۴۶۱ - اگر مشتری در زمان خیار از اخذ ثمن امتناع كند بایع می تواند با تسلیم ثمن به حاكم یا قائم مقام او معامله را فسخ كند . 

ماده ۴۶۲ - اگر مبیع به شرط به واسطه فوت مشتری به ورثه او منتقل شود حق فسخ بیع درمقابل ورثه به همان ترتیبی كه بوده است باقی خواهد بود . 

ماده ۴۶۳ - اگر در بیع شرط معلوم شود كه قصد بایع حقیقت بیع نبوده است احكام بیع در آن مجری نخواهد بود . 

فصل سوم - در معاوضه 
ماده ۴۶۴ - معاوضه عقدی است كه به موجب آن یكی از طرفین مالی می دهد به عوض مال دیگركه ازطرف دیگراخذمی كند بدون ملاحظه اینكه یكی از عوضین مبیع و دیگری ثمن باشد . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - رای اصراری ۱۵۷ - ۱۵/۱۲/۱۳۶۸ردیف۶۸/۵۵ : در وقوع عقد معاوضه علاوه براینكه تحقق شرایط اساسی صحت معاملات مذكور در ماده ۱۹۰ قانون مدنی و توالی عرفی بین ایجاب و قبول ضروری است اساسا برحسب مفادماده ۴۶۴ قانون فوق الذكر ایتاء و اخذ مال هم بایستی فعلیت داشته باشد كه به حكایت اوراق پرونده به ویژه اظهارات گواهان و مسجلین سند آقای علی ، احد از طرفین در مجلس عقد و تنظیم سند معاوضه حضور نداشته و شرایط اساسی صحت عقد معاوضه محقق نگردیده و بقاء مالكیت آقای حسن در قطعه زمین موضوع دعوی مستصحب است . 

ماده ۴۶۵ - در معاوضه احكام خاصه بیع جاری نیست . 




فصل چهارم - در اجاره ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - درخصوص اجاره ، بالاخص اجاره اماكن مسكونی یا محلهای كسب و تجارت و پیشه ، قوانین و آیین نامه های متعددی به تصویب رسیده است و دامنه شمول قانون مدنی را از گستردگی اولیه خود خارج ساخته است دراین خصوص از جمله مراجعه كنید به : 
الف - قانون روابط موجر و مستاجر مصوب ۲/۵/۱۳۵۶ . 
ب - آیین نامه اجرایی ماده ( ۲۹ ) قانون روابط موجر و مستاجر مصوب ۳/۹/۱۳۵۶ . 
ج - قانون روابط موجر و مستاجر مصوب ۱۳/۲/۱۳۶۲ و اصلاحیه های بعدی . 
د - قانون الحاق یك ماده به قانون روابط موجر و مستاجر مصوب ۱۵/۸/۱۳۶۵ . 
ه ـ - قانون روابط موجر و مستاجر مصوب ۱۳۷۶/۵/۲۶ و آیین نامه اجرایی آن مصوب ۱۹/۲/۱۳۷۸ . 
و - قانون تشویق احداث و عرضه واحدهای مسكونی استیجاری مصوب ۲۴/۳/۱۳۷۷و آیین نامه اجرایی قانون مذكور مصوب ۷/۱۱/۱۳۷۷ . 
ز - قانون ممنوعیت تخلیه اماكن و واحدهای آموزشی و پرورشی دراختیار وزارت آموزش و پرورش مصوب ۹/۶/۱۳۷۲ . 
ح - آیین نامه اجرایی تبصره ( ۱ ) ماده واحده قانون تمدید مدت ممنوعیت تخلیه مقرر در قانون ممنوعیت تخلیه اماكن و واحدهای آموزشی و پرورشی دراختیار وزارت آموزش و پرورش مصوب ۱۰/۶/۱۳۷۸ . 
ط - قانون نحوه استفاده از خانه های سازمانی مصوب ۱۶/۳/۱۳۴۶و آیین نامه اجرایی آن مصوب ۱۹/۱۰/۱۳۶۳با اصلاحات بعدی . 
ی - قانون محل مطب پزشكان مصوب ۲۰/۱۰/۱۳۶۶ . 
ك - قانون نحوه تخلیه خانه های سازمانی نیروهای مسلح و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و نیروهای انتظامی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۶/۵/۱۳۷۲ . 
ل - لایحه قانونی واگذاری و تخلیه اماكن و محلها در فرودگاههای كشور مصوب ۲/۷/۱۳۵۸ و آیین نامه اجرایی آن مصوب ۲۱/۹/۱۳۵۸ . 
م - لایحه قانونی راجع به مستثنی شدن شهرداری تهران در مورد واگذاری قسمتی از پاركها و میادین و اموال عمومی اعم از عرصه و اعیان از شمول قانون مالك و مستاجر مصوب ۳۱/۲/۱۳۵۹ . 
ن - مصوبه مجمع تشخیص مصلحت نظام درخصوص حق كسب و پیشه و تجارت مصوب ۲۵/۱۰/۱۳۶۹ . 
س - رای وحدت رویه شماره ۵۷۶ مورخ ۱۴/۷/۱۳۷۱ در مورد مطب پزشكان . 
ع - رای وحدت رویه شماره ۶۰۷ مورخ ۲۰/۶/۱۳۷۵ در مورد محل كار وكلای دادگستری . 

ماده ۴۶۶ - اجاره عقدی است كه به موجب آن مستاجر مالك منافع عین مستاجره می شود ، اجاره دهنده را موجر و اجاره كننده را مستاجر و مورد اجاره را عین مستاجره گویند . 

ماده ۴۶۷ - مورد اجاره ممكن است اشیاء یا حیوان یا انسان باشد . 

مبحث اول - در اجاره اشیاء 
ماده ۴۶۸ - در اجاره اشیاء مدت اجاره باید معین شود والا اجاره باطل است . 

ماده ۴۶۹ - مدت اجاره از روزی شروع می شود كه بین طرفین مقرر شده است و اگر در عقداجاره ابتدای مدت ذكر نشده باشد از وقت عقد محسوب است . 

ماده ۴۷۰ - در صحت اجاره قدرت بر تسلیم عین مستاجره شرط است . 

ماده ۴۷۱ - برای صحت اجاره باید انتفاع از عین مستاجره با بقای اصل آن ممكن باشد . 

ماده ۴۷۲ - عین مستاجره باید معین باشد و اجاره عین مجهول یا مردد باطل است . 

ماده ۴۷۳ - لازم نیست كه موجر مالك عین مستاجره باشد ولی باید مالك منافع آن باشد . 

ماده ۴۷۴ - مستاجر می تواند عین مستاجره را به دیگری اجاره دهد مگر اینكه در عقد اجاره خلاف آن شرط شده باشد . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - به قوانین مربوط به روابط موجر و مستاجر مصوب ( ۱۳۵۶ ، ۱۳۶۲ و ۱۳۷۶ ) و . . . مراجعه شود . 

ماده ۴۷۵ - اجاره مال مشاع جایز است لیكن تسلیم عین مستاجره موقوف است به اذن شریك . 

ماده ۴۷۶ - موجر باید عین مستاجره را تسلیم مستاجر كند و در صورت امتناع موجر اجبارمی شود ودر صورت تعذر اجبار مستاجر خیار فسخ دارد . 

ماده ۴۷۷ - موجر باید عین مستاجره را در حالتی تسلیم نماید كه مستاجر بتواند استفاده مطلوبه از آن را بكند . 

ماده ۴۷۸ - هرگاه معلوم شود عین مستاجره در حال اجاره معیوب بوده مستاجر می توانداجاره را فسخ كند یا به همان نحوی كه بوده است اجاره را با تمام اجرت قبول كند ولی اگر موجر رفع عیب كند به نحوی كه به مستاجر ضرری نرسد مستاجر حق فسخ ندارد . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - به قوانین مربوط به روابطموجرومستاجرمصوب ( ۱۳۵۶ ، ۱۳۶۲و۱۳۷۶ ) و . . . مراجعه شود . 

ماده ۴۷۹ - عیبی كه موجب فسخ اجاره می شود عیبی است كه موجب نقصان منفعت یاصعوبت در انتفاع باشد . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - به قوانین مربوط به روابطموجرومستاجرمصوب ( ۱۳۵۶ ، ۱۳۶۲و۱۳۷۶ ) و . . . مراجعه شود . 

ماده ۴۸۰ - عیبی كه بعد از عقد و قبل از قبض منفعت در عین مستاجره حادث شود موجب خیار است و اگر عیب در اثنای مدت اجاره حادث شود نسبت به بقیه مدت خیار ثابت است . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - به قوانین مربوط به روابطموجرومستاجرمصوب ( ۱۳۵۶ ، ۱۳۶۲و۱۳۷۶ ) و . . . مراجعه شود . 

ماده ۴۸۱ - هرگاه عین مستاجره به واسطه عیب از قابلیت انتفاع خارج شده و نتوان رفع عیب نمود اجاره باطل می شود . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - به قوانین مربوط به روابطموجرومستاجرمصوب ( ۱۳۵۶ ، ۱۳۶۲و۱۳۷۶ ) و . . . مراجعه شود . 

ماده ۴۸۲ - اگر مورد اجاره عین كلی باشد و فردی كه موجر داده معیوب درآید مستاجر حق فسخ ندارد و می تواند موجر را مجبور به تبدیل آن نماید و اگر تبدیل آن ممكن نباشد حق فسخ خواهد داشت . 
ماده ۴۸۳ - اگر در مدت اجاره عین مستاجره به واسطه حادثه كلا یا بعضا تلف ( ۱ ) شود اجاره از زمان تلف نسبت به مقدار تلف شده منفسخ می شود و در صورت تلف بعض آن مستاجر حق دارداجاره را نسبت به بقیه فسخ كند یا فقط مطالبه تقلیل نسبی مال الاجاره نماید . ( ۲ ) 
زیرنویس : 
۱ - نظریه۶۵۶۴/۷—۲۵/۹/۱۳۷۲ ا . ح . ق : مراد از تلف مذكور در مادتین ۴۸۳ و ۴۹۶ ق . م . تلف شدن عین مستاجره بر اثر حدوث یكی از عوامل طبیعی مانند سیل و زلزله است و شامل اتلاف به وسیله انسان ولو دشمن نمی شود ، بنابر این اجاره مغازه ای كه درسال ۱۳۶۰براثرجنگ تحمیلی به طوركلی ازبین رفته ، منفسخ وباطل نمی شود . 
۲ - به زیرنویس ماده ۴۷۹ مراجعه شود . 

ماده ۴۸۴ - موجر نمی تواند در مدت اجاره در عین مستاجره تغییری دهد كه منافی مقصودمستاجر از استیجار باشد . 

ماده ۴۸۵ - اگر در مدت اجاره در عین مستاجره تعمیراتی لازم آید كه تاخیر در آن موجب ضرر موجر باشد مستاجر نمی تواند مانع تعمیرات مزبوره گردد اگر چه در مدت تمام یا قسمتی اززمان تعمیر نتواند از عین مستاجره كلا یا بعضا استفاده نماید ، در این صورت حق فسخ اجاره راخواهد داشت . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - به پاورقی ماده ۴۷۸ مراجعه شود . 

ماده ۴۸۶ - تعمیرات و كلیه مخارجی كه در عین مستاجره برای امكان انتفاع از آن لازم است به عهده مالك است مگرآ نكه شرط خلاف شده یا عرف بلد بر خلاف آن جاری باشد و همچنین است آلات و ادواتی كه برای امكان انتفاع از عین مستاجره لازم می باشد . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - به پاورقی ماده ۴۷۸ مراجعه شود 

ماده ۴۸۷ - هرگاه مستاجر نسبت به عین مستاجره تعدی یا تفریط نماید و موجر قادر بر منع آن نباشد موجر حق فسخ دارد . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - به پاورقی ماده ۴۷۸ مراجعه شود 

ماده ۴۸۸ - اگر شخص ثالثی بدون ادعای حقی در عین مستاجره یا منافع آن مزاحم مستاجرگردد در صورتی كه قبل از قبض باشد مستاجر حق فسخ دارد و اگر فسخ ننمود می تواند برای رفع مزاحمت و مطالبه اجرت المثل به خود مزاحم رجوع كند و اگر مزاحمت بعد از قبض واقع شود حق فسخ ندارد و فقط می تواند به مزاحم رجوع كند . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - الف - رای اصراری ۸۱۲ - ۳۰/۶/۱۳۱۲ : ( ( . . . مقصود از ماده ( ۴۸۸ ) ق . م . این نیست كه اگر شخص ثالث مدعی حقی در عین مستاجره باشد به هیچ وجه حق مراجعه به مزاحم برای تصرف عین و مطالبه عوض منافع نداشته باشد وماده مزبور چنین مفهومی ندارد و مطابق مواد راجعه به غصب و اتلاف و اصول كلیه در موردی كه اجاره واستیجارصحیحا واقع شده و مستاجر ذی حق در تصرف عین و منافع باشد ، می تواند به هركس كه مزاحم این حق بوده و منافع را استیفا یا تلف كرده ، رجوع نماید . . . ) ) 
ب - به ماده ( ۶ ) قانون اصلاح قانون جلوگیری از تصرف عدوانی مصوب ۶/۱۲/۱۳۵۲ مراجعه شود . 

ماده ۴۸۹ - اگر شخصی كه مزاحمت می نماید مدعی حقی نسبت به عین مستاجره یا منافع آن باشد مزاحم نمی تواند عین مزبور را از ید مستاجر انتزاع نماید مگر بعد از اثبات حق با طرفیت مالك و مستاجر هر دو . 

ماده ۴۹۰ - مستاجر باید : اولا ـ در استعمال عین مستاجره به نحو متعارف رفتار كرده و تعدی یاتفریط نكند . 
ثانیا ـ عین مستاجره را برای همان مصرفی كه در اجاره مقرر شده ودر صورت عدم تعیین درمنافع مقصوده كه از اوضاع و احوال استنباط می شود استعمال نماید . 
ثالثا ـ مال الاجاره را در مواعدی كه بین طرفین مقرر است تادیه كند و در صورت عدم تعیین موعد نقدا باید بپردازد . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - به پاورقی ماده ۴۷۸ مراجعه شود . 

ماده ۴۹۱ - اگر منفعتی كه در اجاره تعیین شده است به خصوصیت آن منظور نبوده مستاجرمی تواند استفاده منفعتی كند كه از حیث ضرر مساوی یا كمتر از منفعت معینه باشد . 

ماده ۴۹۲ - اگر مستاجر عین مستاجره را در غیر موردی كه در اجاره ذكر شده باشد یا از اوضاع واحوال استنباط می شود استعمال كند ومنع آن ممكن نباشد موجر حق فسخ اجاره را خواهدداشت . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - به پاورقی ماده ۴۷۸ مراجعه شود . 

ماده ۴۹۳ - مستاجر نسبت به عین مستاجره ضامن نیست به این معنی كه اگر عین مستاجره بدون تفریط یا تعدی او كلا یا بعضا تلف شود مسوول نخواهد بود ولی اگر مستاجر تفریط یاتعدی نماید ضامن است اگر چه نقص در نتیجه تفریط یا تعدی حاصل نشده باشد . 

ماده ۴۹۴ - عقد اجاره به محض انقضای مدت برطرف می شود و اگر پس از انقضای آن مستاجر عین مستاجره را بدون اذن مالك مدتی در تصرف خود نگاه دارد موجر برای مدت مزبورمستحق اجرت المثل ( ۱ ) خواهد بود اگرچه مستاجر استیفای منفعت نكرده باشد و اگر با اجازه مالك در تصرف نگاه دارد وقتی باید اجرت المثل بدهد كه استیفاء منفعت كرده باشد مگر اینكه مالك اجازه داده باشد كه مجانا استفاده نماید . ( ۲ ) 
زیرنویس : 
۱ - نظریه ۱۴۰۱۷ - ۱۳۷۲ ا . ح . ق : ماده ( ۴۹۴ ) قانون مدنی بعد از انقضای مدت اجاره ، چنانچه مستاجر ، محل را هنوز در تصرف داشته باشد مالك را مستحق مطالبه اجرت المثل می داند ، دراین صورت مالك می تواند باانقضای اولین ماه از تاریخ پایان مدت اجاره تقاضای تعیین و پرداخت اجرت المثل یك ماهه را بكند ، رای وحدت رویه ردیف ۶۲/۵۱ * شماره ۴ مورخ ۱۹/۲/۱۳۶۳موید نظریه فوق است . البته این امر در صورتی است كه در قرارداد فیمابین ذكر نشده باشد كه اجرت المثل برابر اجرت المسمی است . 
* رای وحدت رویه ۴ - ۱۹/۲/۱۳۶۳ردیف۶۲/۵۱ : ( ( گرچه به موجب مقررات قانون جدید روابط موجر ومستاجر مصوب اردیبهشت ماه ۱۳۶۲ حكم ماده ( ۴ ) قانون روابط موجر و مستاجر مصوب مردادماه ۱۳۵۶ و ماده واحده اصلاحی آن راجع به تعدیل اجاره بها درمورد اماكن مسكونی به ترتیبی كه درآن ماده واحده اصلاحی مقرربوده ملغی الاثر گردیده ولی این امر مانع این نیست كه با لحاظ مرجعیت عام دادگاههای دادگستری و با توجه به صراحت ماده ( ۱۵ ) قانون جدید روابط موجر و مستاجر اگر موجرین و یا مستاجرین اماكن مسكونی راجع به میزان اجره المثل و كیفیت پرداخت آن برای خود حقی قائل باشند نتوانند برطبق مقررات قانون مدنی و مقررات قانون جدیدو شرایط مقرر بین خود در دادگاهها اقامه دعوی نمایند بنابراین رای شعبه ۳۱ دادگاه عمومی تهران كه نتیجتااین معنی است منطبق با موازین قانونی تشخیص می گردد . ) ) 
رای اصراری ۱۶ - ۵/۹/۱۳۷۰ردیف۷۰/۲۵ : اعتراض تجدیدنظرخواهان وارد است زیرا علاوه براینكه تجدیدنظرخوانده هم در خانه پلاك مرقوم سكونت داشته و از آن استفاده می كرده اصولا آقای علی مسوولیت سرپرستی و نگهداری و اداره امور خسرو را برعهده داشته و انجام می داده و سكونت در این خانه براین مبنا و اساس بوده و با این ترتیب مطالبه اجرت المثل مورد نداشته است . 
۲ - الف - رای وحدت رویه ۵۲۰ - ۹/۱۲/۱۳۶۷ : ( ( . . . ماده اول قانون روابط موجر و مستاجر مصوب اردیبهشت ماه سال ۱۳۶۲ * علی الاطلاق كلیه اماكن مسكونی را كه به شرح این ماده به منظور اجاره به تصرف متصرف داده شده یا بشود مشمول قانون مزبور قرار داده و ماده ( ۱۵ ) این قانون با ماده اول آن تعارض ندارد و از حكم كلی آن مستثنی نمی باشد بنابراین كلیه اماكن مسكونی كه به شرح ماده اول به منظور اجاره به تصرف متصرف داده شده یا بعدا داده شود تابع مقررات قانون مزبور و ماده ( ۴۹۴ ) ق . م . و شرایط مقرر بین طرفین است و رای شعبه دوم دادگاه حقوقی یك ارومیه كه براساس این نظر صادر شده صحیح تشخیص می شود . . . ) ) 
ب - رای وحدت رویه ۵۷۶ - ۱۴/۷/۱۳۷۱ : ( ( . . . اماكن استیجاری مطب پزشكان كه برای عرضه خدمات علمی وتخصصی پزشكی و معالجه بیماران مورد استفاده واقع می شود محل كسب و پیشه یا تجارت محسوب نمی گردد تاحق كسب و پیشه یا تجارت به آن تعلق گیرد . تخلیه این اماكن هم مشمول مقررات قانون روابط موجر و مستاجرمصوب سیزدهم اردیبهشت ماه ۱۳۶۲ * و ماده ( ۴۹۴ ) ق . م . و شرایط بین طرفین در ضمن عقد اجاره است . بنابراین رای شعبه پنجم دادگاه حقوقی یك اهواز كه با این نظر مطابقت دارد صحیح تشخیص می شود . . . ) ) 
ج - رای اصراری ۳۷۵۲ - ۲۴/۱۰/۱۳۴۰ : ( ( . . . علاوه بر این كه در اجاره نامه به این عبارت ( مستاجر متعهد است كه مورد اجاره را كه صحیح و سالم تحویل گرفته در موقع تخلیه صحیح و سالم تحویل موجر نماید و پس از فسخ یاانقضای مدت الخ ) مستاجر اجمالا تخلیه ملك را در انقضای مدت تعهد نموده است اصولا در مورد اجاره با صراحت ماده ( ۴۹۴ ) ق . م . بر این كه عقد اجاره به محض انقضای مدت برطرف می شود و در صورتی كه مورد مشمول قانون روابط مالك و مستاجر نبوده و شرط خلافی هم نشده باشد با انقضای مدت حق تخلیه برای مالك در حكم تصریح درسند است و مخالفتی با ماده ( ۵۰ ) آیین نامه قانون دفاتر اسناد رسمی ندارد . . . ) ) 
د - رای اصراری ۳۸۸۹ - ۱۲/۱۲/۱۳۴۱ : ( ( . . . چون به موجب توافق ، اجرت المثل مدت تصرف مستاجر بعد از فسخ یا انقضای مدت اجاره به میزان اجرت المسمی مقرر گردیده و با وصف اینكه اعمال حق فسخ كاشف از عدم رضای موجر به ادامه تصرف مستاجر در عین مستاجره می باشد ، تراضی به كیفیت مرقوم دلیل بر آن است كه اعم از آن كه ادامه تصرف مستاجر بعد از فسخ یا انقضای مدت به رضا یا عدم رضای مالك باشد ، اجرت المثل زمان مزبور به میزان اجرت المسمی خواهد بود . . . ) ) 
ه ‘ - رای اصراری ۳۷۵۲ - ۲۴/۱۰/۱۳۴۰ : ( ( . . . اصولا در مورد اجاره با صراحت ماده ( ۴۹۴ ) ق . م . بر این كه عقداجاره به محض انقضای مدت برطرف می شود در صورتی كه مورد مشمول قانون روابط مالك و مستاجر نبوده و شرطخلافی هم نشده باشد با انقضای مدت حق تخلیه برای مالك در حكم تصریح در سند است و مخالفتی با ماده ( ۵۰ ) آیین نامه قانون دفاتر اسناد رسمی ندارد . . . ) ) 
* به قانون روابط موجر و مستاجر مصوب ۲۶/۵/۱۳۷۶ مجلس شورای اسلامی نیز مراجعه شود . 
نظریه ۶۰۱۱/۷ - ۲۲/۸/۱۳۷۸ا . ح . ق : اجاره زمینهای كشاورزی و مزروعی ، همان طوری كه در بند ( ( ۲ ) ) ماده ( ۲ ) قانون روابط موجر و مستاجر مصوب ۱۳۵۶ نیز به آن اشاره شده تابع مقررات این قانون نبوده و تابع مقررات قانون مدنی است . طبق ماده ( ۴۹۴ ) قانون مدنی با انقضای مدت اجاره ، چنانچه مالك با ادامه تصرفات مستاجر در مورداجاره راضی نبوده و مستاجر نیز حاضر به تخلیه و تحویل مورد اجاره نشود ، مالك می تواند دادخواست خود را تحت عنوان تخلیه یا تخلیه ید مطرح نموده و ملك خود را مسترد نماید ، همچنین به لحاظ این كه عقد اجاره طبق ماده مرقوم با انقضای مدت برطرف می شود خواهان می تواند دعوی خود را به عنوان خلع ید نیز مطرح نماید و به طور كلی عناوین تخلیه ید و خلع ید قانونا با هم متفاوت نیستند و خواهان هر كدام از عناوین مذكور را انتخاب نماید دعوی قابل رسیدگی خواهد بود . 

ماده ۴۹۵ - اگر برای تادیه مال الاجاره ضامنی داده شده باشد ضامن مسوول اجرت المثل مذكور در ماده فوق نخواهد بود . 

ماده ۴۹۶ - عقد اجاره به واسطه تلف شدن ( ۱ ) عین مستاجره از تاریخ تلف باطل می شود ونسبت به تخلف از شرایطی كه بین موجر و مستاجر مقرر است خیار فسخ از تاریخ تخلف ثابت می گردد . ( ۲ ) 
زیرنویس : 
۱ - به نظریه ۶۵۶۴/۷ - ۲۵/۹/۱۳۷۲ ا . ح . ق . مندرج در زیرنویس ماده ۴۸۳ مراجعه شود 
۲ - به پاورقی ماده ۴۹۴ مراجعه شود 

ماده ۴۹۷ - عقد اجاره به واسطه فوت موجر یا مستاجر باطل نمی شود ولیكن اگر موجر فقطبرای مدت عمر خود مالك منافع عین مستاجره بوده است اجاره به فوت موجر باطل می شود واگرشرط مباشرت مستاجرشده باشد به فوت مستاجر باطل می گردد . 

ماده ۴۹۸ - اگر عین مستاجره به دیگری منتقل شود اجاره به حال خود باقی است مگر اینكه موجر حق فسخ در صورت نقل را برای خود شرط كرده باشد . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - به پاورقی ماده ۴۹۴ مراجعه شود . 

ماده ۴۹۹ - هرگاه متولی با ملاحظه صرفه وقف مال موقوفه را اجاره دهد اجاره به فوت اوباطل نمی گردد . 

ماده ۵۰۰ - در بیع شرط مشتری می تواند مبیع را برای مدتی كه بایع حق خیار ندارد اجاره دهد واگر اجاره منافی با خیار بایع باشد باید به وسیله جعل خیار یا نحو آن حق بایع را محفوظ داردوالا اجاره تا حدی كه منافی با حق بایع باشد باطل خواهد بود . 

ماده ۵۰۱ - اگر در عقد اجاره مدت به طور صریح ذكر نشده و مال الاجاره هم از قرار روز یا ماه یا سالی فلان مبلغ معین شده باشد اجاره برای یك روز یا یك ماه یا یك سال صحیح خواهد بود و اگرمستاجر عین مستاجره را بیش از مدتهای مزبوره در تصرف خود نگاه دارد و موجر هم تخلیه ید او رانخواهد موجر به موجب مراضات حاصله برای بقیه مدت و به نسبت زمان تصرف مستحق اجرت مقرر بین طرفین خواهد بود . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - به قانون روابط موجر و مستاجر مصوب ۱۳۵۶ در خصوص محلهای كسب ، تجارت و پیشه مراجعه شود . 

ماده ۵۰۲ - اگر مستاجر در عین مستاجره بدون اذن موجر تعمیراتی نماید حق مطالبه قیمت آن را نخواهد داشت . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - رای اصراری ۲۹ - ۲۳/۸/۱۳۷۴ردیف ۷۴/۲۵ : ( ( . . . با توجه به اینكه طبق ماده ( ۴۹۲ ) ق . م . عقد اجاره به محض انقضای مدت برطرف می شود و مالكین رقبه مختلف فیها تقاضای تخلیه نموده اند دراین خصوص حكم خلع ید صادر و پرونده از این حیث مفروغ عنه می باشد ، نظر به این كه طبق ماده ( ۵۰۲ ) ق . م . اگر مستاجر در عین مستاجره بدون اذن موجر تعمیراتی نماید حق مطالبه قیمت آن را نخواهد داشت و همچنین طبق مدلول ماده ( ۵۰۳ ) قانون موصوف مستاجر بدون اجازه موجر در خانه یا زمینی كه اجاره كرده حق وضع بنا یا غرس اشجار ندارد ، مضافادر ذیل اجاره نامه رسمی مستند دعوی قید گردیده مستاجر حق دسترنج ندارد لذا خواهان تقابل حق مطالبه دسترنج یا بهای اعیانی را نداشته . . . ) ) 

ماده ۵۰۳ - هرگاه مستاجر بدون اجازه موجر در خانه یا زمینی كه اجاره كرده وضع بنا یا غرس اشجار كند هر یك از موجر و مستاجر حق دارد هر وقت بخواهد بنا را خراب یا درخت را قطع نمایددر این صورت اگر در عین مستاجره نقصی حاصل شود بر عهده مستاجر است . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - رای اصراری ۲۹ - ۲۳/۸/۱۳۷۴ردیف۷۴/۲۵ مندرج در پاورقی ماده ۵۰۲ مراجعه شود . 

ماده ۵۰۴ – هرگاه مستاجر به موجب عقد اجاره مجاز در بنا یا غرس بوده موجر نمی تواندمستاجر را به خراب كردن یا كندن آن اجبار كند و بعد از انقضای مدت اگر بنا یا درخت در تصرف مستاجر باقی بماند موجر حق مطالبه اجرت المثل زمین را خواهد داشت و اگر در تصرف موجرباشد مستاجر حق مطالبه اجرت المثل بنا یا درخت راخواهد داشت . ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - الف : به ماده ( ۵۴۰ ) ق . م . مراجعه شود . 
ب : نظریه ۲۶۴۳ا . ح . ق : در ماده ۵۰۴ ق . م . به وضوح عدم جواز اجبار مستاجر به خرابی بنا قیدشده است . بنابراین بنایی كه با موافقت موجر از سوی مستاجر در ملك احداث گردیده ، باقی خواهد ماند و طبعاپاستفاده صاحب اعیانی از آن اولی و احق است ، لذا فرض خلع ید وی از بنای احداثی قابل قبول نمی تواند باشد وموجر فقط می تواند مال الاجاره یا اجرت المثل ( حسب مورد ) مطالبه نماید . ظاهراپ فرضی كه قانونگذار در ماده مرقوم پیش بینی نموده ناظر به مواردی می باشد كه مستاجر خود در انقضای مدت اجاره تمایلی به ادامه رابطه ( استیجاری ) نداشته باشد . 

ماده ۵۰۵ - اقساط مال الاجاره كه به علت نرسیدن موعد پرداخت آن بر ذمه مستاجر مستقرنشده است به موت او حال نمی شود . 

ماده ۵۰۶ - در اجاره عقار آفت زراعت از هر قبیل كه باشد به عهده مستاجر است مگر اینكه درعقد اجاره طور دیگر شرط شده باشد . 

مبحث دوم - در اجاره حیوانات 
ماده ۵۰۷ - در اجاره حیوان تعیین منفعت یا به تعیین مدت اجاره است یا به بیان مسافت ومحلی كه راكب یا محمول باید به آنجا حمل شود . 

ماده ۵۰۸ - در موردی كه منفعت به بیان مدت اجاره معلوم شود تعیین راكب یا محمول لازم نیست ولی مستاجر نمی تواند زیاده بر مقدار متعارف حمل كند و اگر منفعت به بیان مسافت و محل معین شده باشد تعیین راكب یا محمول لازم است . 

ماده ۵۰۹ - در اجاره حیوان ممكن است شرط شود كه اگر موجر در وقت معین محمول را به مقصد نرساند مقدار معینی از مال الاجاره كم شود . 

ماده ۵۱۰ - در اجاره حیوان لازم نیست كه عین مستاجره حیوان معینی باشد بلكه تعیین آن به نوع معینی كافی خواهد بود . 

ماده ۵۱۱ - حیوانی كه مورد اجاره است باید برای همان مقصودی استعمال شود كه قصدطرفین بوده است بنابراین حیوانی را كه برای سواری اجاره داده شده است نمی توان برای باركشی استعمال نمود . 

مبحث سوم - در اجاره اشخاص 
ماده ۵۱۲ - در اجاره اشخاص كسی كه اجاره می كند مستاجر و كسی كه مورد اجاره واقع می شود اجیر و مال الاجاره اجرت نامیده می شود . 

ماده ۵۱۳ - اقسام عمده اجاره اشخاص از قرار ذیل است : 
۱ ـ اجاره خدمه و كارگران از هر قبیل . 
۲ - اجاره متصدیان حمل و نقل اشخاص یا مال التجاره اعم از راه خشكی یا آب یا هوا . 

فقره اول - در اجاره خدمه و كارگر ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - به قانون كار مصوب ۱۳۶۹/۸/۲۹ مراجعه شود . 

ماده ۵۱۴ - خادم یا كارگر نمی تواند اجیر شود مگر برای مدت معینی یا برای انجام امر 
معینی . 

ماده ۵۱۵ - اگر كسی بدون تعیین انتهای مدت اجیر شود مدت اجاره محدود خواهد بود به مدتی كه مزد از قرار آن معین شده است بنابراین اگرمزد اجیر از قرار روز یا هفته یا ماه یا سالی فلان مبلغ معین شده باشد مدت اجاره محدود به یك روز یا یك هفته یا یك ماه یا یك سال خواهد بود وپس از انقضاء مدت مزبور اجاره برطرف می شود ولی اگر پس از انقضای مدت اجیر به خدمت خوددوام دهد و موجر او را نگاه دارد اجیر نظر به مراضات حاصله به همان طوری كه در زمان اجاره بین او و موجر مقرر بود مستحق اجرت خواهد شد . 

فقره دوم - در اجاره متصدی حمل و نقل ( ۱ ) 
زیرنویس : 
۱ - مراجعه شود به : 
الف - مواد ۲ و ۳۷۷ الی ۳۹۴ ق . ت . 
ب - رای وحدت رویه ۲۹ – ۲۸/۸/۱۳۶۳ . 
ج - رای وحدت رویه - ۲۱۱ ه ـ – ۲/۱۰/۱۳۶۳ 

ماده ۵۱۶ - تعهدات متصدیان حمل و نقل اعم از اینكه از راه خشكی یا آب یا هوا باشد برای حفاظت ونگاهداری اشیایی كه به آنها سپرده می شود همان است كه برای امانت داران مقرر است بنابراین در صورت تفریط یا تعدی مسوول تلف یا ضایع شدن اشیایی خواهند بود كه برای حمل به آنها داده می شود واین مسوولیت از تاریخ تحویل اشیاء به آنان خواهد بود . 

ماده ۵۱۷ - مفاد ماده ۵۰۹ در مورد متصدیان حمل و نقل نیز مجری خواهد بود .

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
این متن توسط معاونت حقوقی و امور مجلس نهاد ریاست جمهوری تدوین شده است. كانون وكلای دادگستری نیز نسخه الكترونیك آنرا در سایت خود منتشر كرده است. سایت دیباچه حقوقی این مطلب را از سایت كانون وكلا اقتباس و بازانتشار می نماید. بی تردید مطالعه متن حاضر كه قوانین و مقررات و آراء قضائی و نظریات حقوقی را در بر دارد برای هر حقوقدان ضروری و حیاتی است. 

برچسب ها: خیارات و احكام راجع به آن - بیع شرط و معاوضه مواد ۳۹۶ تا ۴۶۵ در اجاره و احكام آن مواد ۴۶۶ تا ۵۱۷ ،

How do I stretch my Achilles tendon?
پنجشنبه 16 شهریور 1396 05:48 ق.ظ
This text is worth everyone's attention. When can I find out more?
What causes pain in the Achilles tendon?
دوشنبه 16 مرداد 1396 03:00 ب.ظ
When I originally commented I clicked the "Notify me when new comments are added"
checkbox and now each time a comment is added I get three emails with the
same comment. Is there any way you can remove me from that service?
Many thanks!
How we can increase our height?
یکشنبه 15 مرداد 1396 03:30 ب.ظ
Very shortly this web site will be famous among all blogging
and site-building people, due to it's nice posts
foot pain heel
دوشنبه 5 تیر 1396 05:45 ب.ظ
My brother recommended I might like this web site.
He was once entirely right. This post actually made
my day. You cann't imagine simply how much time I had spent for this info!
Thanks!
http://jacalyndinh.wordpress.com/
یکشنبه 24 اردیبهشت 1396 09:58 ق.ظ
Usually I do not learn post on blogs, however I wish to say that this
write-up very compelled me to check out and do so! Your writing taste has been surprised me.
Thanks, very great article.
BHW
جمعه 1 اردیبهشت 1396 12:03 ق.ظ
It's amazing in favor of me to have a website, which is good in favor of my know-how.
thanks admin
manicure
سه شنبه 22 فروردین 1396 02:28 ق.ظ
Thanks designed for sharing such a pleasant thinking, piece of writing is pleasant,
thats why i have read it entirely
manicure
یکشنبه 13 فروردین 1396 10:49 ق.ظ
Wow, this paragraph is fastidious, my younger sister is analyzing these kinds of things, thus I am
going to let know her.
سعید
یکشنبه 8 تیر 1393 07:40 ب.ظ
سلام خیلی خوب بود به وبلاگ حقوقی من هم یه سری بزن
جهان حقوق
جمعه 3 آبان 1392 07:21 ب.ظ
با سلام و تحیت
ممنون
جهان حقوق
یکشنبه 21 مهر 1392 10:50 ق.ظ
با سلام و تحیت خانم ممبینی
ضمن اینکه از خداوند منان موفقیت شما را در تمام مراحل زندگی خواستارم
به وبلاگ من سر بزن که در صورت تمایل کد لوگو را در قسمت تنظیمات قرار دهید ونتیجه را به من اطلاع دهید وشما را لینک کنم
با تشکر
Mojtaba
شنبه 20 مهر 1392 11:50 ب.ظ
سلام ابجی چطوری خوبی چه خبرا؟ کم پیدایی سر نمیزنی
╬♥╬°•..*..•° ღ pouya ღ°•..*..•° ╬♥╬
دوشنبه 1 مهر 1392 11:51 ب.ظ
سلام راستش مطالبت به درده من نخورد ولی مطمئنم به درده با سواداش میخوره دوس داشتی بیا وب من حتما به دردت میخوره موفق باشی
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر